I fəsil

Ümumi müddəalar

Maddə 1. Əsas anlayışlar

1. Bu Qanunda istifadə edilən əsas anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:
1.1. kənd təsərrüfatı kooperasiyası – birgə məqsədləri həyata keçirmək üçün kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının səy və resurslarının könüllü birləşməsi ilə yaradılan müxtəlif təyinatlı kənd təsərrüfatı kooperativləri və onların ittifaqlarının müştərək əməkdaşlıq sistemi;
1.2. kənd tətərrüfatı kooperativi – kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının birgə fəaliyyət göstərmək üçün könüllü üzvlüyə əsaslanan birliyi olub, iştirakçılarının iqtisadi, sosial və başqa tələbatlarının ödənilməsi məqsədi ilə yaradılan hüquqi şəxs;
1.3. kooperativin əsas üzvü – bu Qanunun və kooperativin nizamnaməsinin tələblərinə cavab verən və kooperativin nizamnaməsində müəyyənləşdirilən qaydada və həcmdə üzvlük haqqı, mütləq və əlavə əmlak pay haqqı ödəyən və kooperativə səsvermə hüququ ilə qəbul edilən fiziki və (və ya) hüquqi şəxs;
1.4. kooperativin ortaq (assosiativ) üzvü – kooperativin nizamnaməsində müəyyənləşdirilən qaydada və həcmdə üzvlük haqqı və yalnız mütləq əmlak pay haqqı ödəyən və kooperativə bu Qanunda nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, səsvermə hüququna malik olmamaqla qəbul edilən fiziki və (və ya) hüquqi şəxs;
1.5. kooperativ üzvlərinin subsidiar (əlavə) məsuliyyəti –kreditorların tələblərini müəyyən olunmuş müddətdə ödəmək mümkün olmadığı hallarda meydana çıxan, həcmi və şərtləri bu Qanun və kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyənləşdirilən və kooperativ üzvlərinin öhdəliklərinə əlavə olunan məsuliyyət;
1.6. kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçısı – istehsal etdiyi məhsulun dəyər ifadəsi ilə ümumi miqdarının 50 faizdən, o cümlədən tutulan balıq və su bioresurslarının 70 faizdən çoxunu kənd təsərrüfatı məhsulları təşkil edən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı ilə məşğul olan fiziki və ya hüquqi şəxs;
1.7. işçi – əmək müqaviləsi əsasında müəyyən ixtisas, peşə və ya vəzifə üzrə işə cəlb olunan və kooperativin üzvü olmayan şəxs;
1.8. əmlak pay haqqı – kooperativin əsas və ortaq (assosiativ) üzvlərinin nizamnamə ilə müəyyənləşdirilən qaydada və həcmdə kooperativin pay fonduna verdiyi daşınar və (və ya) daşınmaz əmlakdan, habelə pulla qiymətləndirilən əmlak hüquqlarından ibarət olan əmlak payı. Əmlak pay haqqı mütləq və əlavə ola bilər. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvünün əmlak pay haqqı onun ödədiyi mütləq əmlak pay haqqına bərabərdir;
1.9. mütləq pay haqqı – kooperativ üzvü tərəfindən mütləq qaydada ödənilən, kooperativin fəaliyyətində iştirak etmək, səs vermək, onun xidmətlərindən və güzəştlərindən istifadə etmək və əsas kooperativ ödənişlərini almaq hüququ verən əmlak payı;
1.10. əlavə pay haqqı – kooperativin əsas üzvü tərəfindən bu Qanunun 1.9-cu maddəsində göstərilən mütləq pay haqqından əlavə, öz arzusu ilə ödənilən və əlavə kooperativ ödənişləri almaq hüququ verən pay;
1.11.  pay – kooperativin əmlakının yaranmasında kooperativin üzvlərinin iştirakını əks etdirən kooperativ əmlakının bir hissəsidir. Pay əmlak pay haqqından və artırılmış paydan ibarət olmaqla dəyər ölçüsündə nəzərə alınır;
1.12. artırılmış pay – bu Qanunda nəzərdə tutulan qaydada kooperativ üzvlərinə ödənilməli olan kooperativ ödənişlərinin və ya kooperativin digər vəsaitlərinin bir hissəsi hesabına formalaşan və kooperativ üzvlərinin əmlak pay haqqına əlavə olunan pay;
1.13. üzvlük haqqı – iştirakçının kooperativ üzvlüyünə daxil olması zamanı bununla bağlı xərclərin ödənilməsi üçün verdiyi pul məbləği;
1.14. kooperativ ödənişləri (əsas kooperativ ödənişləri) – üzvlərin mütləq pay haqqına, kooperativdə şəxsi əməyinə və təsərrüfat fəaliyyətinə mütənasib surətdə onlara ödənilən mənfəətin bir hissəsi;
1.15. dividend (əlavə kooperativ ödənişləri) –səs hüququna malik olan kooperativ üzvlərinin əlavə pay haqlarına və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin mütləq pay haqlarına mütənasib surətdə onlara ödənilən kooperativ mənfəətinin bir hissəsi;
1.16. kooperativin təsərrüfat fəaliyyətində iştirak – kooperativ üzvlərinin kooperativə məhsul, xammal göndərməsi, kooperativdən mal alması, kooperativin xidmətindən istifadə etməsi;
1.17. kooperativin pay fondu – kooperativ üzvlərinin paylarının pulla ifadəsi.

Maddə 2. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericilik

Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericilik Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsindən, Azərbaycan Respublikasının torpaq qanunvericiliyindən, bu Qanundan və onlara uyğun qəbul edilmiş digər normativ hüquqi aktlardan ibarətdir.

Maddə 3. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin məqsədi

3.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin məqsədi Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafına təkan vermək, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının könüllü birləşməsi əsasında yeni iri həcmli istehsal və istehlak kooperativləri yaratmaq, onların istehsal potensialından səmərəli istifadə etmək, yerli kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı hesabına əhalinin ərzaq təhlükəsizliyini və xaricə ərzaq ixracını təmin etmək, kooperasiya iştirakçılarının iqtisadi və digər maraqlarını qorumaqdır.
3.2. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericilik istehlak cəmiyyətlərinə və onların ittifaqına, habelə digər qeyri kənd təsərrüfatı istehlak kooperativlərə şamil edilmir.

Maddə 4. Kənd təsərrüfatında kooperasiya münasibətlərinin formaları

4.1. Kənd təsərrüfatında kooperasiya münasibətləri iştirakçıların birləşmə üsuluna görə üfüqi və şaquli istiqamətlər üzrə formalaşır.
4.2. Üfüqi kənd təsərrüfatı kooperasiyasında məhsul istehsalçılarının aqrar-ərzaq həlqəsinin vahid mərhələ şərçivəsində (istehsal mərhələsində) birləşməsi təşkil edir. Bu mərhələdə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün torpaq və digər əmlakın birləşdirilməsi və istehsal kooperativinin yaradılması həyata keçirilir.
4.3. Şaquli kənd təsərrüfatı kooperasiyasında istehsalçılar şaquli kooperasiya əlaqələrinə girərək kooperativ müəssisə çərçivəsində aqrar-sənaye istehsalının müxtəlif mərhələlərini (emal, satış, xidmət və s.) birləşdirirlər.
4.4. Kənd təsərrüfatında kooperasiya münasibətləri aşağıdakı qaydada qurula bilər:
4.4.1. kəndli (fermer) təsərrüfatları, ailə və fərdi kəndli təsərrüfatları arasında;
4.4.2. kəndli (fermer) təsərrüfatları, ailə və fərdi kəndli təsərrüfatları və kənd təsərrüfatı müəssisələri arasında;
4.4.3. kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı, emal və xidmət müəssisələrinin kooperativlərə çevrilməsi formasında;
4.4.4. kənd təsərrüfatı müəssisələrinin təsərrüfatdaxili kooperasiyası formasında;
4.4.5. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin, iştirakçıları olduğu ittifaqların, assosiasiyaların, şuraların, habelə digər istehsal, emal, satış, xidmət, kredit, sığorta müəssisələri və birliklərinin təsərrüfatlararası kooperasiyası formasında;
4.4.6. kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının və kooperativlərinin məqsədəuyğun hesab etdikləri digər müəssisə, təşkilat və orqanlarla kooperasiyası formasında.

Maddə 5. Kənd təsərrüfatında kooperasiya modeli

5.1. Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı kooperasiyasının modeli çoxpilləli sistem üzrə könüllülük prinsipləri əsasında aşağıdakı qaydada formalaşır:
5.1.1. birinci pillə - kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları tərəfindən yaradılan kənd təsərrüfatı istehsal və istehlak kooperativləri;
5.1.2. ikinci pillə - kənd təsərrüfatı kooperativlərinin birləşərək yaratdıqları sahə kooperativ ittifaqları;
5.1.3. üçüncü pillə - sahə ittifaqlarının birləşərək yaratdıqları ərazi kooperativ ittifaqları;
5.1.4. dördüncü pillə - ərazi kooperativ ittifaqlarına aid olan mərkəzi ittifaqların birləşərək yaratdıqları milli kooperativlər ittifaqı.
5.2. Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı kooperasiyasının təşkilatlanmasında inkişaf etmiş dünya dövlətlərində tətbiq edilən kooperasiya modellərindən də istifadə oluna bilər.

II fəsil

Kənd təsərrüfatı kooperativləri

Maddə 6. Kənd təsərrüfatı kooperativləri və onların növləri

6.1. Kənd təsərrüfatı kooperativləri kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları olan fiziki və hüquqi şəxslər tərəfindən məhsulların istehsalı, emalı, satışı, habelə qanunla qadağan olunmayan başqa fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün könüllülük prinsipləri əsasında pul vəsaitləri, torpaq sahələri, torpaq və əmlak paylarının birləşdirilməsi və onların kooperativin pay fonduna verilməsi yolu ilə yaradılır.
6.2. Kənd təsərrüfatı kooperativləri fəaliyyət xarakterinə görə istehsal, istehlak və qarışıq (istehsal-istehlak) növlü ola bilərlər.
6.3. Kənd təsərrüfatı istehsal kooperativləri kommersiya təşkilatı hesab olnur, istehlak və qarışıq kənd təsərrüfatı kooperativləri qeyri-kommersiya təşkilatına aid edilir.
6.4. Kənd təsərrüfatı kooperativlərinin maliyyə, təsərrüfat və digər növ fəaliyyətinə, idarəetmə və nəzarət orqanlarının seçilməsinə, vəzifəli şəxslərin təyin olunmasına və onların vəzifədən azad edilməsinə dövlət və bələdiyyə orqanlarının müdaxiləsinə yol verilmir. Kooperativlərdə yoxlama, onların fəaliyyətinə nəzarət qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada həyata keçirilir.
6.5. Kənd təsərrüfatı kooperativləri bir qayda olaraq, onların fəaliyyət istiqamətlərini göstərən sahə prinsipləri üzrə (bitkiçilik, heyvandarlıq, baytarlıq, südçülük, quşçuluq, pambıqçılıq, çayçılıq və s.) yaradılır və ittifaqlarda birləşirlər.
6.6. Kooperativ üzvünün bir inzibati-ərazi vahidində eyni fəaliyyət istiqamətinə aid iki kooperativə daxil olmasına yol verilmir, başqa fəaliyyət istiqamətinə aid kooperativlərə daxil olmasına isə sərhəd qoyulmur.
6.7. Bir kənd təsərrüfatı kooperativi bir neçə müxtəlif fəaliyyət istiqamətli kooperativ ittifaqının üzvü ola bilər.
6.8. Kənd təsərrüfatı kooperativləri öz üzvləri, üzvləri olduğu ittifaqları, dövlət orqanları, bələdiyyələr, digər fiziki və hüquqi şəxslərlə hüquqi və iqtisadi münasibətlərini müqavilə əsasında qururlar.

Maddə 7. Kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılmasının və fəaliyyətinin əsas prinsipləri

7.1. Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılması və fəaliyyəti aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:
7.1.1. kooperativ üzvlüyünün könüllü və açıq olması. Kooperativə üzvlük könüllüdür və dinindən, irqindən, cinsindən, siyasi partiyalara və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, onun nizamnaməsi ilə müəyyən olunmuş öhdəlikləri qəbul edən hər kəs üçün açıqdır;
7.1.2. demokratik idarəetmə və üzvlərin nəzarəti. Kooperativ demokratik əsaslarla idarə olunur və onun fəaliyyətinə üzvləri nəzarət edir. Kooperativin idarəetmə orqanları üzvlərə hesabat verirlər. Kooperativ üzvlərinin hər biri eyni səs hüququna malikdir (bir üzv - bir səs);
7.1.3. üzvlərin kooperativin iqtisadi fəaliyyətində iştirakı. Kooperativ üzvləri onun iqtisadi fəaliyyətində, pay fondunun və kapitalının formalaşmasında, gəlirlərin bölünməsində eyni əsaslarla iştirak edirlər;
7.1.4. muxtariyyət və müstəqil fəaliyyət. Kooperativlər sərbəst və müstəqil fəaliyyət göstərirlər, onlar kooperativin inkişafı və iştirakçılarının mənafeyi naminə dövlət, bələdiyyə, özəl və ictimai təşkilatlarla müxtəlif əqdlər bağlaya, münasibətlər qura bilərlər;
7.1.5. təhsil, sosial müdafiə və ictimai qayğı. Kooperativ hərakatının effektiv inkişafını təmin etmək məqsədi ilə kooperativlər üzvlərinin, idarəetmə orqanlarının üzvlərinin, əməkdaşlarının təhsil almasına, treninqlər keçməsinə imkan yaradırlar, onların sosial müdafiəsinə köməklik və qayğı göstərirlər;
7.1.6. kooperativlərdə informasiya təminatı. Kooperativ üzvlərinin kooperativin fəaliyyəti ilə bağlı istənilən informasiyanı almaq hüququ vardır. Kooperativlər ictimaiyyəti kooperativ hərakatının mahiyyəti, üstünlüyü və inkişaf perspektivləri barədə məlumatlandırmağa borcludurlar;
7.1.7. kooperativ hərakatında əməkdaşlıq. Kooperativlər kiooperativ hərakatının effektiv inkişafı, üzvlərinin mənafeyi naminə bir-biri ilə, habelə yerli, ərazi, respublika və beynəlxalq kooperativlər ittifaqlarında geniş əməkdaşlıq işləri aparırlar;
7.1.8. kooperativin üzvü olmayan şəxslərin kooperativin təsərrüfat fəaliyyətində iştirakının məhdudlaşdırılması;
7.1.9. kooperativ üzvlərinin əlavə əmlak pay haqqına və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin mütləq əmlak pay haqqına görə dividendlərin məhdudlaşdırılması (səviyyənin müəyyən edilməsi).
7.2. Kənd təsərrüfatı kooperativləri təsisçilərinin vəsaiti və bank kreditləri hesabına yaradılır, fəaliyyətlərini öz xərcini ödəmə və özünü maliyyələşdirmə prinsipləri əsasında qururlar.

Maddə 8. Kənd təsərrüfatı istehsal kooperativləri

8.1. Kənd təsərrüfatı istehsal kooperativləri kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə birgə məşğul olmaq məqsədilə fiziki şəxslər tərəfindən yaradılır.
8.2. İstehsal kooperativlərinə illik əmtəə satışının 60 faizindən az olmayan hissəsini bitkiçilik, heyvandarlıq, kənd təsərrüfatı və su təsərrüfatının digər sahələrindən, o cümlədən onların məhsulllarının emalından əldə edən kənd təsərrüfatı kooperativi aid edilir.
8.3. İstehsal kooperativi üzvlərinin birgə fəaliyyəti onların kooperativdə şəxsi əməyi ilə iştirakına əsaslanır. Bu halda, kooperativ üzvlərinin yerinə yetirdikləri funksiyadan asılı olmayaraq onlar kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçısı hesab olunurlar. İstehsal kooperativinin firma adı özündə həmin kooperativin adını və "kənd təsərrüfatı kooperativi" sözlərini əks etdirilməlidir.
8.4. İstehsal kooperativləri üzvlərinin xüsusi mülkiyyətində (sahibliyində, icarəsində) olan torpaqlar kooperativin pay fonduna verilmir.
8.5. İstehsal kooperativi üzvlərinin sayı beşdən az olmamalı və görülən işlərin ən azı 70 faizi kooperativ üzvləri tərəfindən yerinə yetirilməlidir.
8.6. İstehsal kooperativi işçilərinin sayı (mövsümü işlərə cəlb olunanlar istisna olmaqla) bu kooperativin üzvlərinin sayının 30 faizindən çox olmamalıdır.
8.7. İstehsal kooperativi kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə yanaşı istehsalın təchizatı, satışı, kreditləşmə və digər xidmətlər göstərilməsi ilə də məşğul ola bilər. Belə istehsal kooperativləri qarışıq istiqamətdə fəaliyyət göstərən kooperativ hesab olunur.

Maddə 9. Kənd təsərrüfatı istehlak kooperativləri

9.1. Kənd təsərrüfatı istehlak kooperativləri kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı ilə məşğul olan fiziki və hüquqi şəxslər tərəfindən istehsal etdikləri məhsulların tədarükünü, satışını, emalını, habelə özlərinə və digər məhsul istehsalçılarına müxtəlif xidmətlər göstərilməsini təmin etmək məqsədilə yaradılır. İstehlak kooperativi bu fəaliyyət növlərinin birini və ya bir neçəsini yerinə yetirə bilər.
9.2. Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının yaratdıqları istehlak kooperativləri aşağıdakı fəaliyyət növləri ilə məşğul ola bilərlər:
9.2.1. emal kooperativləri – kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı ilə (ət və süd məhsulları, çörək-bulka məmulatları, meyvə-tərəvəz konservləri, müxtəlif növ şirələr, sərinləşdirici içkilər və s.). məşğul olan kooperativlər;
9.2.2. tədarük və satış (ticarət) kooperativləri – kənd təsərrüfatı məhsulllarının tədarükü, topdan və pərakəndə satışı, həmçinin onun saxlanması, sortlaşdırılması, qurudulması, yuyulması, çəkilib bükülməsi, qablaşdırılması və daşınması, satış bazarının öyrənilməsi, məhsulun reklamı və s. ilə məşğul olan kooperativlər;
9.2.3. xidmət kooperativləri – mexanikləşdirmə, aqrokimyəvi, meliorasiya, nəqliyyat, təmir, tikinti, ekoloji-bərpa işləri, heyvanlara baytarlıq xidməti və damazlıq işi, gübrə və bitki mühafizə vasitələrinin verilməsi işi, elektrikləşdirmə, telefonlaşdırma, sanatoriya-kurort  və tibb xidmətləri, məsləhət və auditor fəaliyyəti, digər iş və xidmətləri həyata keçirən kooperativlər;
9.2.4. təchizat kooperativləri – istehsal  vasitələrini, gübrələri, yemləri, neft məhsullarını, avadanlıqları, ehtiyat hissələrini, pestisidləri, aqrokimyəvi maddələri və kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün lazım olan digər vasitələri almaq, gətirmək və satmaqla məşğul olan kooperativlər;
9.2.5. kredit kooperativləri – istehsal və istehlak kooperativi üzvlərinin sərbəst pul vəsaitlərini birləşdirmək, əmanətlərini saxlamaq və onlara kreditlər verməklə məşğul olan kooperativlər;
9.2.6. sığorta kooperativləri – kənd təsərrüfatı məhsulları isthsalçılarının şəxsi və tibbi sığorta xidmətlərini, əkinlərin, əmlakın, torpağın sığortalanmasını həyata keçirən kooperativlər.
Kredit və sığorta istehlak kooperativlərinin yaradılması və fəaliyyəti qaydaları, onların üzvlərinin hüquq və vəzifələri bu Qanunla yanaşı göstərilən fəaliyyət növlərini tənzimləyən qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilir.
9.2. İstehlak kooperativləri ikidən az olmayan hüquqi şəxs və ya beş nəfərdən az olmayan fiziki şəxs tərəfindən yaradılır. Bu halda ümumi iclas qərar qəbul etdikdə kooperativin üzvü olan hüquqi şəxs bir səsə malik olur.
9.3. İstehlak kooperativlərinin yerinə yetirdikləri işlərin (xidmətlərin) ən azı 70 faizi kooperativ üzvləri üçün həyata keçirilməlidir.
9.4. İstehlak kooperativinin adında onun əsas fəaliyyətinin məqsədi, həmçinin "kənd təsərrüfatı istehlak kooperativi" sözləri göstərilməlidir.

Maddə 10. Aqrar kredit kooperativləri

10.1. Aqrar kredit kooperativləri mənafe ümumiliyi əsasında könüllü birləşən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları olan fiziki şəxslərin və (və ya) kənd təsərrüfatı sahəsində kiçik sahibkarlıq subyektləri olan hüquqi şəxslərin mənfəət əldə edilməsi nəzərdə tutulmadan, sərbəst pul vəsaitlərini cəmləşdirmək yolu ilə özlərinin qarşılıqlı kreditləşməsi üçün yaratdıqları kredit təşkilatlarıdır.
10.2. Aqrar kredit kooperativləri qeyri-kommersiya xarakterli istehlak kooperativlərinə aid edilir.
10.3. Aqrar kredit kooperativlərinin təsisçilərinin sayı 11-dən az ola bilməz.
10.4. Aqrar kredit kooperativlərinin maliyyə resursları üzvlərinin pay ödəmələri, fəaliyyətlərindən əldə olunan gəlirlər və digər xüsusi təyinatlı vəsaitlər, habelə kreditlər, depozitlər, əmanətlər kimi borc vəsaitləri hesabına formalaşır. Borc vəsaitləri kooperativin vəsaitlərinin ümumi həcminin 60 faizindən çox olmamalıdır.
10.5. Aqrar kredit kooperativləri çoxpilləli istehlak kooperasiyası sistemi çərçivəsində könüllü birləşərək regional və respublika səviyyələrdə ikinci və üçüncü pilləli ittifaqlar (bank olmayan kredit təşkilatları) yarada bilərlər.
10.6. Aqrar kredit kooperativlərinin yaradılması və fəaliyyəti bu Qanunla yanaşı, Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir.

Maddə 11. Kooperativin hüquqları

11.1. Bu Qanuna müvafiq olaraq yaradılmış kooperativ hüquqi şəxsdir və aşağıdakı hüquqlara malikdir:
11.1.1. qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada, lakin qadağan olunmayan istənilən fəaliyyətlə məşğul olmaq;
11.1.2. müstəqil surətdə əmlaka və torpaq sahələrinə sahib olmaq, onları almaq və ya başqa yolla əldə etmək, ona mənsub olan əmlakı qanunvericiliklə nəzərdə tutulan qaydada girov qoymaq və həmin əmlaka dair digər hüquqlarından istifadə etmək;
11.1.3. özünün təşkilat strukturunu müstəqil müəyyən etmək;
11.1.4. kooperativin ehtiyat və digər bölünməz fondlarını yaratmaq, ehtiyat fondlarının vəsaitlərini banklarda və digər kredit təşkilatlarında, qiymətli kağızlarda və başqa əmlakda yerləşdirmək;
11.1.5. müqavilələr bağlamaq, öz üzərinə əmlak öhdəliyi götürmək;
11.1.6. dövlət tərəfindən tənzimlənən qiymət və tariflər istisna olmaqla öz məhsulu, işi və xidmətinə bazara uyğun qiymət və tarif müəyyən etmək;
11.1.7. Azərbaycan Respublikası banklarında və başqa dövlətlərin banklarında hesab açmaq;
11.1.8. ölkə daxilində və xaricdə müəssisələr, filiallar və nümayəndəliklərini yaratmaq;
11.1.9. istiqraz vəsaitlərini cəlb etmək, həmçinin kooperativin üzvlərinə kredit və avanslar vermək;
11.1.10. kooperativlər ittifaqlarında (assosiasiyalarında) birləşmək və beynəlxalq kooperativlər təşkilatlarının fəaliyyətində iştirak etmək;
11.1.11. kooperativin nizamnaməsi ilə nəzərdə tutulan məqsədlərə çatmaq üçün  zəruri olan hüquqları həyata keçirmək;
11.1.12. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada xarici iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olmaq;
11.1.13. dövlət və bələdiyyə orqanlarının və vəzifəli şəxslərin kooperativin hüquqlarını pozan qanunsuz hərəkətləri (hərəkətsizlikləri) barədə məhkəməyə və ya yuxarı orqanlara müraciət etmək;
11.1.14. kooperativi yenidən təşkil etmək və ya ləğv etmək;
11.1.15. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş digər hüquqları həyata keçirmək.
11.2. Bu Qanunun tələblərinə cavab verməyən hüquqi şəxslərin öz adının hissəsi kimi "kənd təsərrüfatı kooperativi" sözlərindən istifadə etmək hüquqi yoxdur.
11.3. Öz adının tərkibində "kənd təsərrüfatı kooperativi" sözləri olan və bu Qanunun tələblərinə cavab verməyən hüquqi şəxslər bu Qanun qüvvəyə mindiyi gündən bir il müddətinə ya öz adından göstərilən sözləri çıxarmalı və ya öz statusunu bu Qanunun tələblərinə uyğunlaşdırmalıdır.

Maddə 12. Kooperativ ittifaqları (assosiasiyaları)

12.1. Kooperativlər fəaliyyətlərini əlaqələndirmək, hüquqlarının müdafiə edilməsini təmin etmək, ümumi mənafelərini dövlət və digər orqanlarda, habelə beynəlxalq təşkilatlarda təmsil və müdafiə etmək, kooperativlərin auditini həyata keçirmək və digər məqsədlərlə könüllülük əsasında, nizamnaməsi ilə müəyyən edilmiş həcmdə üzvlük haqqı və orta aylıq dövriyyədən vəsait ayrılmaqla sahə, ərazi və başqa prinsiplər üzrə öz aralarında müqavilə bağlamaqla ittifaqlar (assosiasiyalar) yarada bilərlər. Kooperativ ittifaqları bir-birilə oxşar xarakterdə olan ən azı üç kooperativ tərəfindən yaradıla bilər.
12.2. İttifaqın üzvlərinin qərarı ilə ittifaqın  üzərinə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq həvalə edildikdə, belə ittifaq mülki qanunvericiliklə nəzərdə tutulan qaydada ya təsərrüfat cəmiyyətinə çevrilir, yaxud belə cəmiyyətdə iştirak edə bilər.
12.3. İttifaqın üzvləri özlərinin təsərrüfat müstəqilliyini və hüquqi şəxs statusunu saxlayırlar.
12.4. İttifaqın təsis sənədləri onun üzvləri tərəfindən imzalanmış təsis müqaviləsindən və onlar tərəfindən təsdiq edilmiş nizamnamədən ibarətdir.
12.5. İttifaqın üzvləri bu Qanunda başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa ittifaqın xidmətlərindən əvəzsiz olaraq istifadə etmək hüququna malikdirlər.
12.6. İttifaqın üzvü öz arzusu ilə maliyyə ili başa çatdıqdan sonra ittifaqın  tərkibindən çıxa bilər və çıxmaq arzusu barədə 6 ay əvvəl ittifaqa məlumat verməlidir. Bu halda o, əgər ittifaqın nizamnaməsində ayrı müddət nəzərdə tutulmayıbsa, çıxdığı gündən bir il ərzində ittifaqın öhdəlikləri üçün öz haqqına mütənasib subsidiar məsuliyyət daşıyır.
12.7. İttifaqın təsis sənədləri ilə müəyyən edilən qayda pozulduğu hallarda ittifaqın üzvü ittifaqın qalan üzvlərinin qərarı ilə ittifaqın tərkibindən xaric  edilə bilər. İttifaq üzvlüyündən xaric edilən ittifaq üzvü ittifaqın üzvlüyündən  çıxanlara  tətbiq edilən qaydada məsuliyyət daşıyır.
12.8. İttifaqın tərkibinə yeni üzvün qəbulu ittifaqın nizamnaməsində göstərilən qaydada həyata keçirilir. Əvvəl yaradılmış ittifaqın tərkibinə üzv daxil olmaq istəyən kooperativ onun bu ittifaqa üzv qəbul edilməsindən qabaq ittifaqın götürdüyü öhdəliklərinə görə (bu hal nizamnamədə nəzərdə tutulduğu halda) məsuliyyət daşıyır. Üzv ittifaqa daxil olarkən həmin öhdəliklərlə tanış olmalıdır.
12.9. İttifaqın qəbul etdiyi qərar onun üzvü olan kooperativ tərəfindən qəbul edilməyə bilər.
12.10. İttifaqın adında onun iştirakçılarının fəaliyyətinin əsas predmeti və öz fəaliyyətini həyata keçirdiyi yer, "kənd təsərrüfatı kooperativləri ittifaqı" və ya "kənd təsərrüfatı kooperativləri assosiasiyası" sözləri göstərilməlidir.

Maddə 13. Kənd təsərrüfatı kooperativləri ittifaqlarının strukturu

13.1. Kənd təsərrüfatı kooperativləri ittifaqları kənd təsərrüfatının istehsal və xidmət sahələri, ərazi prinsipləri, habelə başqa əlamətlər üzrə yaradılmış ittifaqlardan və birliklərdən ibarət struktura malikdirlər.
13.2. Sahə prinsipi üzrə ittifaqlar aşağıdakı istiqamətlər üzrə yaradıla bilər:
13.2.1. bitkiçilik və heyvandarlıq;
13.2.2. bitkiçilik və heyvandarlığın ayrı-ayrı sahələri üzrə (əkinçilik, meyvəçilik, tərəvəzçilik, qoyunçuluq, quşçuluq və s.);
13.2.3. ayrı-ayrı bitkiçilik və ya heyvandarlıq məhsulları üzrə (buğda, qarğıdalı, pambıq, ət, süd, yumurta və s.);
13.2.4. qarışıq sahələr (taxılçılıq və quşçuluq, südçülük və yemçilik və s.).
13.3. Sahə istiqamətləri üzrə yaradılan ittifaqlar öz əhatə dairəsinə görə aşağıdakı statusa malik olan ərazi ittifaqları yarada bilərlər:
13.3.1. yerli ittifaqlar – bir kənddə və ya sərhəd qonşuluğu olan kəndlərdə yerləşən sahə ittifaqlarının yaratdığı ittifaqlar;
13.3.2. regional (rayon, şəhər) ittifaqlar – bir rayonun və ya iqtisadi regiona daxil olan rayonların ərazisində yerləşən yerli ittifaqların yarıdan çoxunun iştirakı ilə yaradılan ittifaqlar;
13.3.3. mərkəzi ittifaqlar – Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində olan regional (rayon, şəhər) ittifaqların yarıdan çoxunun iştirakı ilə yaradılan ittifaqlar.
13.4. Eyni fəaliyyət sahəsində birdən çox yerli (kəndlərdə), regional (rayon və şəhərlərdə) və mərkəzi ittifaqın yaradılmasına yol verilmir.
13.5. Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisi üzrə kənd təsərrüfatı kooperativləri ittifaqları eyni prinsiplər əsasında yaradılır.
13.6. Kənd təsərrüfatı kooperativləri ehtiyac yarandığı halda başqa əlamətlər üzrə də ittifaqlar yarada bilərlər.
13.7. Kənd təsərrüfatı kooperativləri mərkəzi ittifaqları öz nizamnamələri ilə müəyyən olunmuş vəzifələri yerinə yetirmək üçün könüllülük prinsipləri əsasında Azərbaycan milli kooperativlər ittifaqını (şura, konfederasiya, federasiya) yarada bilərlər.
13.8. Kənd təsərrüfatı kooperativləri ittifaqları qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada qeydiyyata alınmış nizamnamə əsasında fəaliyyət göstərirlər.

Maddə 14. Kənd təsərrüfatında kooperasiya müqavilələrinin xüsusiyyətləri

14.1. Kənd təsərrüfatında kooperasiya müqavilələri öz funksional əlamətlərinə görə iştirakçıların sayına, görüləcək iş və xidmətlərin mahiyyətinə, müqavilələrin fəaliyyət müddətinə və məhsulların keyfiyyətinə görə istehsalçıların iqtisadi stimullaşdırılması kimi tiplərə ayrılır.
14.2. İştirakçılarının sayına görə tətbiq olunan kooperasiya müqavilələri ikitərəfli və çoxtərəfli olur və kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları ilə emal, satış və digər istehlak kooperativləri və müəssisələri, habelə müxtəlif xidmətlər göstərən hüquqi və fiziki şəxslər arasında bağlanır.
14.3. Görüləcək iş və xidmətlərin mahiyyətinə görə tətbiq olunan kooperasiya müqavilələri kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı və satışının şərtlərini nəzərdə tutur və sadə və mürəkkəb xarakterli olurlar. Sadə müqavilələr istehsal olunan məhsulların tədarükü qaydaları və şərtlərini, mürəkkəb müqavilələr isə tədarük şərtləri ilə yanaşı, həmçinin istehsal, təchizat, xidmət, kooperativlərin və fermer təsərrüfatlarının informasiya xarakterli məlumatlarla təminatını nəzərdə tutur.
14.4. Fəaliyyət müddətinə görə kooperasiya müqavilələri kənd təsərrüfatı sahələrinin spesifik xüsusiyyətlərindən və istehsal dövrünün davamiyyətindən asılı olaraq mövsümü (bitkiçilikdə), qısa müddətli və uzun müddətli (heyvandarlıqda) olurlar.
14.5. Məhsulların keyfiyyətinə görə istehsalçıların iqtisadi stimullaşdırılmasına dair kooperasiya müqavilələri tədarük edilən kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətinə tətbiq olunur və müəyyən olunmuş qiymətlər, müəyyən olunmuş əmək haqqı, maliyyə və icarə müqavilələri formasında olur. Belə tipli kooperasiya müqavilələri bitkiçilikdə və heyvandarlıqda tətbiq olunur və məhsulların keyfiyyətinə görə müəyyən edilmiş qiymətlərə əlavələri və cərimələri, məhsul istehsalçılarına göstərilən xidmətlərin maliyyələşdirilməsini, yalnız əmək haqqlarını ödəməklə heyvanların fermerlərə icarəyə verilməsini, istehsalçıların müxtəlif iqtisadi stimullaşdırma metodlarını nəzərdə tutur.
14.6. Kənd təsərrüfatında kooperasiya münasibətlərinin formasından asılı olaraq kooperasiya müqavilələrinin digər növləri də tətbiq olunur.
14.7. Kənd təsərrüfatında tətbiq edilən kooperasiya müqavilələrinin nümunəvi formaları, onların bağlanması və icra edilməsi qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən müəyyən edilir.
14.8. Kənd təsərrüfatında kooperasiya müqavilələri ilə yanaşı, fermer təsərrüfatları və istehsal kooperativlərinin yüngül, yeyinti və yem sənayesi müəssisələri, habelə topdansatış bazarları arasında müəyyən məhsul istehsalı, satışı, lizinqi barəsində inteqrasiya müqavilələri də bağlana bilər.

III fəsil

Kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılması qaydaları

Maddə 15. Kənd təsərrüfatı kooperativinin təsis yığıncağı

15.1. Kooperativ yaratmaq məqsədilə fiziki və (və ya) hüquqi şəxslər təşəbbüs qrupu yaradırlar. Təşəbbüs qrupunun vəzifələrinə aşağıdakılar daxildir:
15.1.1. pay haqqı fondunun həcmi və onun yaranma mənbələri göstərilməklə kooperativin istehsal-təsərrüfat fəaliyyəti layihəsinin texniki-iqtisadi əsaslandırılmasının hazırlanması;
15.1.2. kooperativin nizamnamə layihəsinin hazırlanması;
15.1.3. kooperativin üzvlüyünə daxil olmaq barədə fiziki və (və ya) hüquqi şəxslərdən ərizələrin qəbul edilməsi;
15.1.4. kooperativin yaradılması ilə bağlı xərclərin ödənilməsi üçün verilən üzvlük haqqının pul məbləğinin müəyyən edilməsi və bu vəsaitin xərclənməsi barədə kooperativin ümumi yığıncağında hesabat verilməsi;
15.1.5. kooperativin yaradılması üçün təsis yığıncağının hazırlanması və keçirilməsi.
15.2. Kooperativin təsis yığıncağı:
15.2.1. kooperativin yaradılması barədə qərar qəbul edir, təsisçilərinin nizamnaməsini təsdiq edir;
15.2.2. kooperativin idarəetmə orqanlarını yaradır.
15.3. Kooperativ üzvləri öz aralarında Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 45.2-ci maddəsinə uyğun olaraq təsis müqaviləsi bağlayırlar.
15.4. Kooperativin təsis yığıncağının qərarı protokolla rəsmiləşdirilir.
15.5. Kooperativ yaradıldıqdan sonra təsisçilər kooperativin üzvü hesab edilirlər və kooperativə yeni qəbul edilən üzvlərlə eyni hüquq və vəzifələrə malikdirlər. Təsisçilər heç vaxt dəyişdirilmir.
15.6. Kooperativ Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilən qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilir. Kooperativ dövlət qeydiyyatından keçdiyi vaxtdan yaranmış hesab olunur və hüquqi şəxs statusu alır.

Maddə 16. Kooperativin nizamnaməsi
   
16.1. Kooperativ nizamnamə əsasında fəaliyyət göstərir.
16.2. Kooperativin nizamnaməsində aşağıdakılar əks olunur:
16.2.1. kooperativin adı və hüquqi ünvanı;
16.2.2. kooperativin fəaliyyətinin məramı, məqsədi və əsas prinsipləri;
16.2.3. kooperativ üzvlüyünə qəbul, üzvlüyə son verilməsinin əsası və qaydası
16.2.4. kooperativ  üzvlərinin pay haqqının ölçüsünün müəyyən edilməsi;
16.2.5. pay haqlarının tərkibi və ödənilməsi qaydası, ödəmə öhdəliyinin pozulmasına görə kooperativ üzvlərinin məsuliyyəti;
16.2.6. kooperativin bölünməz fondunun yaradılması (əgər nəzərdə tutularsa) şərtləri və həcmi;
16.2.7. ehtiyat fondunun yaradılması və istifadəsi şərtləri;
16.2.8. kooperativin gəlir və zərərinin bölünməsi qaydası;
16.2.9. kooperativ üzvlərinin subsidiar məsuliyyəti və şərtləri;
16.2.10. kooperativ üzvlərinin və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin hüquq və vəzifələri;
16.2.11. kooperativin idarəetmə orqanlarının tərkibi və səlahiyyətləri, onların qərar qəbul etmək qaydaları;
16.2.12. istehsal kooperativinin fəaliyyətində şəxsi əməklə iştirakın xarakteri və qaydası, şəxsi əməklə iştiraka dair öhdəliyin pozulmasına görə məsuliyyət;
16.2.13. torpaq sahəsinin, torpaq payının və üzvlük payı əvəzinə ödənilən digər əmlakın qiymətləndirilməsi qaydası;
16.2.14. kooperativin yenidən təşkili və ləğv edilməsi qaydaları;
16.2.15. nizamnaməni təsdiq edən və kooperativin idarə heyətinin üzvləri olan fiziki şəxslərin adı, soyadı, atasının adı, doğulduğu tarix, yaşadığı ünvan, şəxsiyyət vəsiqəsinin seriyası və nömrəsi, hüquqi şəxslərin rekvizitləri.
16.3. Kooperativin nizamnaməsinə, kooperativin fəaliyyəti ilə bağlı qanunvericiliyə zidd olmayan digər müddəalar da daxil edilə bilər.
16.4. Kooperativin nizamnaməsinin surəti onun hər bir üzvünə verilir və ya onunla tanış olmaq üçün münasib yerdə saxlanılır.
16.5. Kooperativ üzvlərinin və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin sayının dəyişməsi, həmçinin pay fondunun məbləğinin dəyişməsi kooperativin nizamnaməsində dəyişiklik edilməsi üçün əsas deyildir.
16.6. Kənd təsərrüfatı kooperativinin nizamnaməsinin nümunəvi formasını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı təsdiq edir.

Maddə 17. Kooperativin nizamnaməsinə dəyişikliklərin  və əlavələrin edilməsi

17.1. Kooperativin nizamnaməsinə bu Qanunun tələblərinə zidd olmayan dəyişikliklər və əlavələr edilə bilər.
17.2. Bu Qanunda və kooperativin nizamnaməsində başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa kooperativin nizamnaməsində dəyişikliklər və əlavələr kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında iclasda iştirak edənlərin sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir (əgər bu dəyişiklik və əlavələrin xarakteri ümumi yığıncağın çağrılması haqqında bildirişdə öz əksini tapmışdırsa).
17.3. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə kooperativin nizamnaməsində dəyişikliklər və əlavələr qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatına alınmalıdır.
17.4. Kooperativin nizamnaməsinə edilən dəyişikliklər və əlavələr dövlət qeydiyyatına alındığı vaxtdan qüvvəyə minir.

IV fəsil

Kooperativdə üzvlük

Maddə 18. Kooperativin üzvləri

18.1. İstehsal kooperativinin nizamnaməsini qəbul edən, onun fəaliyyətində şəxsi əməyi ilə iştirak edən, 16 yaşına çatmış fiziki şəxslər istehsal kooperativinin üzvü ola bilərlər. İstehsal kooperativindəki işi onun üzvü üçün əsas iş yeri olmalıdır.
18.2. İstehlak kooperativinin nizamnaməsini qəbul edən, onun təsərrüfat fəaliyyətində iştirak edən fiziki və (və ya) hüquqi şəxslər istehlak kooperativlərinin üzvü ola bilərlər.
18.3. İstehlak kooperativinin üzvü olan hüquqi şəxslər kooperativdə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada müvafiq səlahiyyət verdikləri nümayəndələri vasitəsilə təmsil olunmalıdırlar.
18.4. Kooperativin nizamnaməsində ayrı hal nəzərdə tutulmayıbsa, kooperativin üzvü başqa təyinatlı kooperativin də üzvü ola bilər.
18.5. Kooperativin nizamnaməsinə kooperativ üzvlüyünə qəbul şərtlərinə aşağıdakıları nəzərdə tutan əlavə məlumatlar daxil edə bilər:
18.5.1. kooperativə qəbul edilən vətəndaşın peşəkarlıq və şəxsi keyfiyyət səviyyəsi;
18.5.2. müqavilədə nəzərdə tutulan həcmdə kooperativin xidmətlərindən istifadə öhdəliyi;
18.5.3. kooperativ üzvlüyünə qəbul edilən şəxsin təsərrüfatının kooperativdən hansı məsafədə olması;
18.5.4. kooperativ üzvlüyünə qəbul edilən şəxsin istehsal etdiyi məhsulun çeşidi və keyfiyyətinə tələblər;
18.5.5. bu Qanunun və kooperativin nizamnaməsinə zidd olmayan və kooperativin məqsədinə çatmasına kömək edən digər tələblər.

Maddə 19. Kooperativdə ortaq (assosiativ) üzvlük

19.1. İstehsal və istehlak kooperativlərində onların nizamnaməsinə uyğun olaraq ortaq (assosiativ) üzvlüyə yol verilir.
19.2. Kooperativə pay haqqı verən fiziki şəxslər və təşkilati-hüquqi formasından və mülkiyyət növündən asılı olmayaraq hüquqi şəxslər kooperativin ortaq (assosiativ) üzvü ola bilərlər. İstehlak kooperativində kooperativin işçisi həmin kooperativin ortaq (assosiativ) üzvü ola bilməz.
19.3. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvü olmaq istəyən fiziki və ya hüquqi şəxs kooperativin idarəetmə orqanına onun kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlüyünə qəbulu haqqında rəsmi müraciət edir. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlüyünə qəbul haqqında kooperativin idarəetmə orqanının qərarı müşahidə şurası tərəfindən təsdiq edilməlidir.
19.4. İstehsal kooperativinin üzvü kooperativdə əmək fəaliyyətini dayandırdıqda ümumi yığıncağın qərarı ilə o, aşağıdakı hallarda kooperativin üzvlüyündən ortaq (assosiativ) üzvlüyə keçə bilər:
19.4.1. sağlamlığına və yaşına görə pensiyaya çıxdıqda;
19.4.2. kooperativdən kənar seçkili vəzifəyə keçdikdə;
19.4.3. hərbi xidmətdə olduqda;
19.4.4. kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan digər hallarda.
19.5. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvünün mütləq əmlak pay haqqının miqdarı və pay haqqı üzrə ödənilən dividendlərin şərtləri, kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq ortaq (assosiativ) üzvlə kooperativ arasında bağlanan müqavilə əsasında müəyyənləşdirilir. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvünün mütləq əmlak pay haqqının miqdarı kooperativin nizamnaməsində müəyyənləşdirildikdə kooperativin digər üzvlərinin mütləq pay haqqı miqdarından artıq məbləğdə müəyyənləşdirilə bilər.
19.6. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvünün kooperativin fəaliyyətində şəxsi əməyi ilə və ya kooperativin təsərrüfat fəaliyyətində iştirak etməsi məcburi deyildir.
19.7. Kooperativin ortaq (assosiativ) üzvü kooperativdə aşağıdakı hallar istisna olmaqla səsvermə hüququna malik deyildir:
19.7.1. ortaq (assosiativ) üzvün kooperativə üzvlüyünün şərtləri ilə əlaqədar kooperativin nizamnaməsinə dəyişikliklər edildikdə;
19.7.2. əgər o, kooperativin işçisidirsə. Bu halda iclasda iştirak edən ortaq (assosiativ) üzvlərin sayı səs verənlərin ümumi sayının 20 faizindən çox olmamalıdır.
Əgər kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin sayı bu Qanun və kooperativin nizamnaməsi ilə nəzərdə tutulan saydan çox olduqda kooperativin ümumi iclasında iştirak edən şəxsləri kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin iclası müəyyən edir.
19.8. Kooperativ ləğv edildikdə kooperativin ortaq (assosiativ) üzvünün öz pay haqqını və kooperativ üzvünə nəzərdə tutulan, lakin ödənilməyən dividendi almaq hüququ vardır.
19.9. Pensiyaçı ortaq (assosiativ) üzvlə kooperativ arasında yazılı şəkildə bağlanmış müqaviləyə görə ona çatası dividend tam və ya hissə-hissə müxtəlif xidmətlərə (yanacaqla təmin edilməsi, torpaq sahəsinin əkilməsi, ərzaq, yem göndərilməsi və s.) yönəldilə bilər.
19.10. Ortaq (assosiativ) üzv kooperativdən çıxdıqda ona pay haqqının qaytarılması və dividendin ödənilməsi kooperativin nizamnaməsi və ya həmin ortaq üzvlə bağlanmış müqavilə ilə tənzimlənir.

Maddə 20. Kooperativin üzvlüyünə qəbul

20.1. Kooperativ dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra fiziki və hüquqi şəxslər kooperativə daxil olmaq üçün kooperativin idarə heyətinə müraciət edirlər. Kooperativin idarə heyətinin qərarı kooperativin müşahidə şurası olduqda onun tərəfindən, olmadıqda isə kooperativin ümumi yığıncağı tərəfindən təsdiq edilməlidir.
20.2. İstehlak kooperativində kooperativin nizamnaməsində digər hal nəzərdə tutulmayıbsa kooperativə üzvlüklə bağlı müşahidə şurasının qərarı yetərli hesab olunur. İstehsal kooperativində kooperativə üzv qəbulu və ya qəbuldan imtina haqqında müşahidə şurasının qərarı (o olduğu halda) kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı tərəfindən təsdiq edilməlidir.
20.3. Kooperativə qəbul haqqında ərizədə kooperativin nizamnaməsinin tələblərinə əməl edilməsi, o cümlədən kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan pay haqqının ödənilməsi, kooperativin öhdəliyinə subsidiar məsuliyyət daşıması və başqa öhdəlik göstərilməlidir.
20.4. Kooperativ üzvlüyünə əsaslandırılmış imtina qərarı ərizəçiyə yazılı şəkildə bildirilir. Ərizəçi bu qərar barəsində kooperativin ümumi yığıncağına şikayət vermək hüququna malikdir. Kooperativ üzvlüyünə qəbuldan imtina barədə ümumi yığıncağın qərarı qəbul edildikdən sonra ərizəçi imtinanın səbəblərini aradan qaldırdıqdan sonra yenidən müraciət edə bilər.
20.5. Ərizəçi kooperativin idarə heyətinin qərarının kooperativin müşahidə şurası və ya kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı tərəfindən təsdiq edildiyi gündən kooperativ üzvlüyünə qəbul edilmiş hesab edilir.
20.6. Kooperativ üzvünə üzvlük kitabçası verilir və orada aşağıdakılar göstərilir:
20.6.1 pay haqqının forması (pul vəsaiti, əmlak, o cümlədən torpaq sahəsi, əmlak hüququ);
20.6.2. mütləq pay haqqının məbləği və onun ödənilmə tarixi;
20.6.3. əlavə pay haqqının məbləği və sayı;
20.6.4. artırılmış pay haqqının məbləği, onun ödənilməsi tarixi;
20.6.5. payın dəyərinin ödənişi məbləği və bu ödənişlərin tarixi;
20.6.6. digər məlumatlar.

Maddə 21. Kooperativdə üzvlüyə xitam verilməsi

21.1. Kooperativdə üzvlüyə aşağıdakı hallarda xitam verilir:
21.1.1. kooperativdən çıxdıqda;
21.1.2. kooperativin üzvü olan vətəndaş vəfat etdikdə;
21.1.3. kooperativin üzvü olan hüquqi şəxs ləğv edildikdə;
21.1.4. kooperativ üzvü pay haqqını başqasına verdikdə;
21.1.5. kooperativ üzvü üzvlükdən xaric edildikdə.
21.2. Kooperativin hər bir üzvünün bu Qanunla və kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilən qaydada kooperativdə üzvlüyünü dayandırmaq hüququ vardır.
21.3. İstehsal kooperativinin üzvü kooperativdən çıxdıqda iki həftədən gec olmayaraq kooperativdən çıxmaq barədə ərizə ilə kooperativin idarə heyətinə müraciət etməlidir.
İstehlak kooperativindən çıxmaq həmin kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan qaydada həyata keçirilir.
21.4. Kooperativ üzvünün öz payını kooperativin razılığı ilə başqasına verməklə kooperativdən çıxmaq hüququ vardır.
21.5. Kooperativin üzvü olmayan vətəndaşa pay verilməsinə yalnız kooperativin razılığı ilə icazə verilir. Bu halda həmin payın alınmasında kooperativin üzvləri üstün hüquqa malikdirlər.
21.6. Kooperativdən çıxan kooperativ üzvü  çıxdığı tarixdən altı ay müddətində kooperativ ləğv edildikdə bütün başqa üzvlər kimi kooperativin ləğvində iştirak edir.
21.7. Kooperativin üzvü vəfat etdikdə onun varisi kooperativə üzv qəbul edilir.

Maddə 22. Kooperativ üzvünün kooperativdən xaric edilməsi

22.1. Kooperativin üzvü cari maliyyə ili başa çatdıqda kooperativdən aşağıdakı hallarda xaric edilə bilər:
22.1.1. bu Qanun və kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan kooperativ üzvünün vəzifələrini yerinə yetirmədikdə;
22.1.2. bu Qanunu və kooperativin nizamnaməsini pozmaqla kooperativə ziyan vurduqda;
22.1.3. mühasibat hesabatları haqqında düzgün olmayan məlumat təqdim etdikdə;
22.1.4. üzrsüz səbəb olmadan istehsal kooperativinin fəaliyyətində şəxsi əməyi ilə iştirak etmədikdə;
22.1.5. istehlak kooperativinin fəaliyyətində bir il iştirak etmədikdə;
22.1.6. üzvü olduğu kooperativlə rəqabət aparan başqa kooperativin və ya təşkilatın fəaliyyətində iştirak etdikdə;
22.1.7. bu Qanuna və kooperativin nizamnaməsinə zidd olmayan digər əsaslar olduqda.
22.2. Kooperativ üzvünün kooperativdən xaric edilməsi məsələsinə əvvəlcə idarə heyətində baxılır və onun qərarı müşahidə şurasında və sonra kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında təsdiq edilir. İstehlak kooperativində üzvlükdən xaric olunma qaydası kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilir. İdarə heyətinin və ya müşahidə şurasının üzvləri yalnız kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağında kooperativdən xaric edilə bilərlər. 
22.3. Kooperativdə üzvlük idarə heyətinin kooperativ üzvünə onun xaric edilməsi barədə rəsmi məlumat təqdim etdiyi vaxtdan dayandırılır.
22.4. Kooperativ üzvlüyündən xaric edilən şəxsin bu Qanunun 37-ci maddəsində müəyyən edilən qaydada pay almaq hüququ vardır.

Maddə 23. Kooperativdən çıxan üzvə payın qaytarılması

23.1. Kooperativdən çıxan kooperativ üzvünə nizamnamədə nəzərdə tutulan qaydada və müddətdə onun əmlak pay haqqının dəyəri və ya bu əmlak pay haqqında müvafiq əmlak, habelə bu əmlak pay haqqının istifadə edilməsi ilə yeni yaradılmış əmlakdan ona çatası hissə və təsərrüfat ilinin yekununa görə kooperativin mənfəətindən ona veriləsi hissə kooperativin nizamnaməsində müəyyən edilmiş həcmdə, müddətdə və şərtlə ödənilir.
23.2. Əmlak pay haqqının istifadə edilməsi ilə yeni yaradılmış əmlakın dəyəri kooperativin nizamnaməsində müəyyən edilmiş qaydada qiymətləndirilir.
23.3. Üzvlük haqqı qaytarılmır və artırılmış payın qaytarılması bu Qanunun 38-ci maddəsində nəzərdə tutulan qaydada və həcmdə həyata keçirilir.
23.4. Kooperativ üzvü öz pay haqqını başqa şəxsə verdiyi halda kooperativdən çıxan üzvə əmlak pay haqqı qaytarılmır.
23.5. Kooperativdən çıxan şəxs çıxdığı vaxta kimi kooperativin fəaliyyəti nəticəsində yaranmış borclara görə digər üzvlərlə birlikdə kooperativdə olan əmlak pay haqqı həcmində məsuliyyət daşıyır.
23.6. Kooperativ üzvü vəfat etdikdə və ya kooperativ üzvü olan hüquqi şəxs ləğv edildikdə onların varisi kooperativə üzv olmadığı hallarda bu maddənin birinci bəndində göstərilən pay haqqı, əmlak payı və pul vəsaiti həmin varisə (hüquqi varisinə) verilir.

V fəsil

Kooperativin idarə edilməsi

Maddə 24. Kooperativin idarəetmə orqanları

24.1. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı (müvəkkillərin yığıncağı), kooperativin idarə heyəti və (və ya) kooperativin sədri kooperativin idarə edilməsini həyata keçirir.
24.2. İstehlak kooperativində mütləq qaydada, istehsal kooperativində isə kooperativ üzvlərinin sayı 50-dən çox olduqda yaradılan müşahidə şurası kooperativin icra orqanlarının fəaliyyətinə nəzarət edir və onun üzvlərinin kooperativin adından fəaliyyət göstərmək ixtiyarı yoxdur.
24.3. Kooperativin icra orqanları idarə heyəti və (və ya) onun sədrdir. Onlar kooperativin fəaliyyətinə cari rəhbərliyi həyata keçirir və kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağına hesabat verir.
24.4. Kooperativin müşahidə şurasının və idarə heyətinin üzvləri, habelə kooperativin sədri yalnız kooperativin üzvlərindən olmalıdır.
24.5. Müşahidə şurasının və ya icra orqanının üzvü oxşar kooperativin üzvü ola bilməz. Kooperativin bir üzvü eyni zamanda həm müşahidə şurasının üzvü, həm də idarə heyətinin və ya kooperativin sədri ola bilməz.
24.6. Kooperativin idarəetmə orqanlarının strukturu, idarə heyəti üzvlərinin və (və ya) kooperativin sədrinin və müşahidə şurası üzvlərinin seçilməsi və geri çağırılması, həmçinin kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının və ya müvəkkillər yığıncağının çağırılması və keçirilməsi qaydaları bu Qanuna müvafiq kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilir.

Maddə 25. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı
  
25.1. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı kooperativin ali idarəetmə orqanıdır və onun fəaliyyətinə aid bütün məsələləri həll etmək, o cümlədən kooperativin idarə heyətinin və müşahidə şurasının  qərarını təsdiq və ya ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir.
25.2. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının çağırılması və keçirilməsi qaydaları bu Qanunla və kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilir.
25.3. Aşağıdakı məsələlərin baxılması və haqqında qərar qəbul olunması kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının müstəsna səlahiyyətinə aiddir:
25.3.1. kooperativin nizamnaməsinin qəbul olunması, ona dəyişikliklər və əlavələr edilməsi;
25.3.2. kooperativin idarə heyətinin üzvlərinin, idarə heyəti sədrinin (kooperativin sədrinin), müşahidə şurası üzvlərinin seçilməsi və azad edilməsi, onların fəaliyyəti barədə hesabatın dinlənilməsi və onların səlahiyyətlərinə xitam verilməsi;
25.3.3. kooperativin inkişaf proqramının, illik hesabatın və mühasibat balansının təsdiq edilməsi;
25.3.4. əmlak pay haqqının və digər ödənişlərin həcminin və onların kooperativ üzvləri tərəfindən ödənilmə qaydalarının müəyyənləşdirilməsi;
25.3.5. kooperativ üzvləri arasında mənfəətin (gəlirin) və zərərin bölüşdürülməsi qaydasının müəyyən edilməsi;
25.3.6. kooperativin torpağının və əsas istehsal vasitələrinin özgəninkiləşdirilməsi və onların əldə edilməsi;
25.3.7. kooperativ fondlarının növünün, həcminin, onların formalaşması şərtlərinin və istifadə qaydalarının müəyyən edilməsi;
25.3.8. kooperativin digər kooperativlərə, təsərrüfat orqanları və cəmiyyətlərinə, birliklərə, assosiasiyalara daxil olması, həmçinin onlardan çıxması;
25.3.9. kooperativ üzvlərinə kreditlərin verilməsi qaydası və bu kreditlərin məbləğinin təyin edilməsi;
25.3.10. kooperativin nümayəndəlik və filiallarının yaradılması və ləğv edilməsi;
25.3.11. kooperativin yenidən təşkili və ləğv edilməsi;
25.3.12. kooperativə üzvlərin qəbulu (istehsal kooperativi üçün) və üzvlükdən xaric edilməsi;
25.3.13. bu Qanunla və kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilən kooperativin daxili reqlamentinə aid sənədlərin təsdiq edilməsi;
25.3.14. bu Qanunla və kooperativin nizamnaməsi ilə kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının  müstəsna səlahiyyətinə  aid edilən digər məsələlər.
25.4. Bu Qanunun 25.3.1, 25.3.4 - 25.3.6 və 25.3.9-cu maddələri ilə müəyyən edilən, həmçinin kooperativin ləğv edilməsinə aid məsələlər barədə qərar ümumi yığıncaqda iştirak edən kooperativ üzvlərinin azı üçdə iki hissəsi səs verdikdə, qalan məsələlər isə sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Kooperativin nizamnaməsində ümumi yığıncağın müstəsna səlahiyyətinə aid olan məsələlər üzrə səsverməyə dair daha yüksək tələblər müəyyən edilə bilər.
25.5. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının müstəsna səlahiyyətinə aid məsələlərin müzakirə olunacağı haqqında bildiriş həmin məsələyə dair səsvermə hüququ olan bütün kooperativ üzvlərinə mütləq qaydada göndərilir. Bu qayda pozulduğu halda kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qəbul etdiyi qərarın hüquqi qüvvəsi yoxdur. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının müstəsna səlahiyyətinə aid edilən məsələlərin həlli kooperativin icra orqanına və ya müşahidə şurasına verilə bilməz.

Maddə 26. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının  çağırılması qaydası və müddətləri

26.1. Kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağının çağrılması qaydası və müddətləri kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulur. Kooperativ üzvlərinin illik ümumi yığıncağı maliyyə ilinin başa çatmasından sonra üç aydan gec olmamaq şərti ilə çağrılır.
26.2. Kooperativ üzvlərinin illik və növbədənkənar ümumi yığıncağının keçirilməsi vəzifəsini kooperativin idarə heyəti, kooperativin idarə heyətinin səlahiyyətləri dayandırıldığı halda isə kooperativin müşahidə şurası həyata keçirir.
26.3. Kooperativ üzvlərinin növbədənkənar ümumi iclasının çağırılması kooperativin idarə heyətinin öz təşəbbüsü və ya kooperativin müşahidə şurasının, kooperativin üzvlərinin onda birinin tələbi ilə çağırıla bilər.
26.4.   Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı açıq və ya gizli səsvermə yolu ilə keçirilə bilər.
26.5. Kooperativin idarə heyətinin üzvləri və onun sədri (kooperativin sədri) və müşahidə şurasının üzvləri (müfəttiş) gizli səsvermə yolu ilə seçilir.
26.6. Kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan digər hallarda və ya kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında iştirak edən kooperativ üzvlərinin onda birindən az olmayan hissəsinin tələbi ilə gizli səsvermə keçirilə bilər. Qalan hallarda açıq səsvermə keçirilir.
26.7. Kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağının çağırılmasını, onun gündəliyini, keçirildiyi yeri, tarixi və vaxtı göstərən bildiriş 7 gündən gec və 30 gündən tez olmamaqla kooperativin üzvlərinə yazılı formada qəbzlə verilir, ya da poçtla göndərilir.
26.8. Kooperativ üzvlərinin sayı 300 nəfəri keçdikdə kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutula bilər ki, kooperativin ümumi yığıncağının çağırılması barədə bildiriş 30 gündən gec olmayaraq kooperativin nizamnaməsində göstərilən dövrü mətbuatda nəşr edilsin.
Bu maddədə göstərilən qaydanın pozulması ilə gündəlikdə olan məsələlərə dair qərar qəbul edilə bilməz. 
26.9. Kooperativ üzvündən kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında iştirak etməməsi barədə yazılı formada alınan məlumat onun kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağının çağırılması barədə məlumatlı olduğunu göstərir.
26.10. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarından məhkəməyə şikayət verilə bilər.

Maddə 27. Müvəkkillərin yığıncağı

27.1. Üzvlərinin sayı 200-dən çox olan kooperativlərdə kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı müvəkkillərin yığıncağı formasında keçirilə bilər.
27.2. Müvəkkillərin sayı kooperativ üzvlərinin maliyyə ilinin sonuna olan sayına uyğun olaraq kooperativin idarə heyəti tərəfindən müəyyən edilir. 
27.3. Bu Qanunun və kooperativin nizamnaməsinin kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı barədə müddəaları müvəkkillərin yığıncağına da şamil edilir.
27.4. Müvəkkillərin seçkisi açıq və ya gizli səsvermə yolu ilə kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq keçirilir. Nizamnamədə aşağıdakılar müəyyən edilir:
27.4.1. müvəkkil seçilən kooperativ üzvlərinin sayı;
27.4.2. müvəkkilərin səlahiyyət müddəti;
27.4.3. müvəkkillərin seçilməsi qaydası.
27.5. Müvəkkillər öz səlahiyyətlərini kooperativin digər üzvlərinə və başqa şəxslərə verə bilməzlər.

Maddə 28. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının (müvəkkillərin yığıncağının) qərar qəbul etmə  qaydaları

28.1. Kooperativin nizamnaməsi ilə digər hallar nəzərdə tutulmayıbsa qərarların qəbulu zamanı yetərsay aşağıdakı hallarda müəyyən edilir:
28.1.1. kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında səs hüququ olan kooperativ üzvlərinin ümumi sayının 50 faizindən az olmadıqda;
28.1.2. müvəkkillərin yığıncağında müvəkkillərin ümumi sayının üçdə iki hissəsindən çox olduqda.
28.2. Bu Qanunda və kooperativin nizamnaməsində digər hallar nəzərdə tutulmayıbsa, kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı qərarları səs çoxluğu ilə qəbul edir.
28.3. Müəyyən olunmuş qaydada pay haqqı ödəməyən kooperativ üzvünün səsvermədə iştirak etmək hüququ yoxdur.
28.4. Kooperativ üzvü onun tutduğu seçkili vəzifədən və ya kooperativin qarşısında olan öhdəliyindən azad edilməsi, həmçinin ona qarşı iddia tələbləri irəli sürülməsi barədə qərar qəbul edildikdə səsvermədə iştirak etmir.
28.5. Kooperativin daxil olduğu ittifaqın (assosiasiyanın) kooperativin ümumi yığıncağında iştirak etməyə səlahiyyət verilmiş nümayəndəsi kooperativin ümumi yığıncağında məşvərətçi səs hüququna malikdir. Kooperativin üzvü olmayan digər şəxslər yalnız ümumi yığıncağın qərarı ilə kooperativin ümumi yığıncağında iştirak edə bilərlər və onların kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında kooperativ üzvlərini və ya kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərini təmsil etmək hüququ yoxdur.

Maddə 29. Kooperativin icra orqanları və onların  səlahiyyətləri

29.1. Kooperativin icra orqanı kooperativin idarə heyətidir. O, kooperativin cari fəaliyyətinə rəhbərliyi həyata keçirir və onu təsərrüfat və başqa münasibətlərdə təmsil edir.
29.2. Kooperativin nizamnaməsində kooperativ üzvlərindən birinin kooperativin sədrinin seçilməsi nəzərdə tutula bilər və o, eyni zamanda kooperativin idarə heyətinin sədri olur. Üzvlərinin sayı 25-dən az olan kooperativlərdə kooperativin nizamnaməsində yalnız kooperativin sədri və onun müavininin (müavinlərinin) seçilməsi nəzərdə tutula bilər.
29.3. Kooperativin sədri, kooperativin idarə heyəti kooperativin üzvlərindən kooperativin ümumi yığıncağında 5 maliyyə ilindən çox olmayan müddətə seçilirlər.
29.4. Kooperativin idarə heyəti əgər kooperativin nizamnaməsində digər hal müəyyən edilməyibsə üç nəfərdən az olmamalıdır.
29.5. Kooperativin idarə heyətinin səlahiyyətlərinə aşağıdakı məsələlərin həll edilməsi aid edilir:
29.5.1. kooperativin üzvlüyünə və ya kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlüyünə qəbul və üzvlüyükdən çıxmaq barədə ərizələrə baxılması və müvafiq qərar qəbul edilməsi;
29.5.2. kooperativin ortaq (assosiativ) üzvləri ilə müqavilənin imzalanması;
29.5.3. kooperativdən çıxan şəxslərə qaytarılacaq payın miqdarı və ödənilmə formasının təsdiq edilməsi, habelə torpaq sahəsinin verilməsi ilə pay qaytarıldıqda torpaq sahəsinin yerinin müəyyən edilməsi;
29.5.4. kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının gündəliyinin formalaşması və onun çağırılması;
29.5.5. kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının səlahiyyətinə aid olmayan əqdlərin bağlanması;
29.5.6. üzvlük pay haqqı formasında verilən pul olmayan ödənişlərin bazar dəyərinin təsdiq edilməsi;
29.5.7. bu Qanunla, kooperativin nizamnaməsi və kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə nəzərdə tutulan digər məsələlərin həll edilməsi.
29.6. Kooperativin idarə heyəti kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı tərəfindən təsdiq olunmuş əsasnamə əsasında fəaliyyət göstərir. Kooperativin nizamnaməsində və kooperativin idarə heyəti haqqında əsasnamədə kooperativ üzvləri arasında vəzifə bölgüsü nəzərdə tutula bilər.
29.7. Kooperativin sədri kooperativin adından etibarnaməsiz hərəkət edir, dövlət və bələdiyyə orqanlarında, idarəetmə orqanlarında və təşkilatlarda kooperativi təmsil edir, kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq kooperativin əmlakına sərəncam verir, müqavilələr bağlayır və etibarnamə verir, banklarda və digər kredit təşkilatlarda hesab açır, kooperativin işçilərini isə qəbul edir və çıxarır, onların işini təşkil edir, kooperativ üzvlərinin və işçilərinin icra etməli olduqları əmr və sərəncamlar verir, kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan digər səlahiyyətləri yerinə yetirir.
29.8. Kooperativin idarə heyətinin vəzifələrinin bəziləri kooperativ üzvlərinin ümumi iclasının qərarı ilə kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan icraçı direktora verilə bilər.
29.9. Kooperativ sədrinin və kooperativin idarə heyəti üzvlərinin əmək haqqını kooperativin istehsalının və digər təsərrüfat fəaliyyətinin həcmindən, həmçinin kooperativ idarə heyətinin üzvlərinin yerinə yetirdiyi işlərin həcmindən asılı olaraq kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı müəyyən edir.
29.10. Kooperativin sədri və kooperativin idarə heyətinin üzvləri kooperativin idarə edilməsini həyata keçirərkən bu Qanun və kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilən məhdudiyyətlərə əməl etməlidirlər. Kooperativin sədri və kooperativin idarə heyətinin üzvləri kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağı qarşısında hesabat verirlər.
29.11. Kooperativin sədri və ya kooperativin idarə heyətinin üzvləri və ya kooperativin icraçı direktoru bu Qanun və kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilən qaydada çağırılan kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə istənilən vaxt öz vəzifələrini yerinə yetirməkdən azad edilə bilərlər.
29.12. Yalnız kooperativin sədrinin seçilməsi nəzərdə tutulduqda kooperativin idarə heyətinin bu Qanunla müəyyən edilən səlahiyyətini və vəzifəsini kooperativin sədri həyata keçirir.

Maddə 30. Kooperativ sədrinin və kooperativin idarə heyəti  üzvlərinin məsuliyyəti

30.1. Kooperativin sədri və kooperativin idarə heyətinin üzvləri kooperativin ümumi maraqlarını üstün tutmalı, səlahiyyətlərini həyata keçirməklə əlaqədar onlara məlum olan xidməti və (və ya) kommersiya sirləri olan informasiyaların gizli saxlanmasını təmin edən tədbirlər görməlidirlər.
30.2. Kooperativin idarə heyəti üzvlərinin qeyri-qanuni hərəkətləri (və ya hərəkətsizlikləri) nəticəsində kooperativə dəyən ziyanının kooperativə ödənilməsi məhkəmənin qərarı əsasında həyata keçirilir.
30.3. Kooperativin idarə heyətinin üzvlərinin fəaliyyəti kooperativin ümumi yığıncağının qərarına əsaslandığı halda onlar kooperativə dəyən ziyanı ödəmirlər.
30.4. Kooperativin icraçı direktoru kooperativlə bağlanmış əmək müqaviləsində göstərilən şərtlərə uyğun qaydada məsuliyyət daşıyır.

Maddə 31. Kooperativin müşahidə şurası

31.1. Kooperativin müşahidə şurası kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında üç nəfərdən az olmayan tərkibdə kooperativ üzvlərindən seçilir. Müşahidə şurasının qərar qəbul etmək qaydaları kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilir.
31.2. Kooperativin müşahidə şurası üzvünə kooperativin fəaliyyətinə görə heç bir mükafat almaq hüququ verilmir. Müşahidə şurası üzvləri vəzifələrini yerinə yetirdikdə əmələ gələn xərclər kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə ödənilir.
31.3. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş hallarda müşahidə şurası üzvlərinin səlahiyyətinə vaxtından əvvəl xitam verə bilər. Belə qərar qəbul etmək üçün kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağında iştirak edənlərin üçdə ikisindən az olmayaraq səs tələb olunur.
31.4. Kooperativin müşahidə şurasının üzvü eyni zamanda kooperativin sədri, ya da kooperativin idarə heyətinin üzvü ola bilməz.
31.5. Kooperativin müşahidə şurasının sədri və onun müavini müşahidə şurası üzvləri içərisindən müşahidə şurası üzvlərinin yığıncağı tərəfindən üç il müddətə seçilir.
31.6. Kooperativin müşahidə şurasının yığıncağı üç ayda bir dəfədən az olmayaraq keçirilir və kooperativin müşahidə şurası üzvlərinin həmin yığıncağında iştirak edən bütün üzvlərin imzaladığı protokolla rəsmiləşdirilir.

Maddə 32. Kooperativin müşahidə şurasının səlahiyyətləri

32.1. Kooperativin müşahidə şurası kooperativin idarə heyətinin və kooperativin sədrinin fəaliyyətinə nəzarəti həyata keçirir. Kooperativin müşahidə şurası kooperativin idarə heyətindən, kooperativin sədrindən və ya kooperativin icraçı direktorundan onların fəaliyyəti barədə hesabat, hər hansı bir məsələyə dair arayış tələb etmək, həmçinin kooperativin sənədləri ilə tanış olmaq, kooperativin kassasının vəziyyətini, qiymətli kağızların olmasını, ticarət sənədlərini yoxlamaq, inventarizasiya və başqa yoxlamalar aparmaq hüququ vardır.
32.2. Kooperativin müşahidə şurası kooperativin illik gəlirlərinin bölüşdürülməsi haqqında rəy verir. Kooperativin müşahidə şurası lazım bildiyi halda növbədənkənar audit yoxlaması aparılması barədə kooperativin idarə heyəti və ya sədri qarşısında məsələ qaldıra bilər. Bu halda yoxlamanın nəticələri barədə kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağına məlumat verilir.
32.3. Kooperativin müşahidə şurası kooperativ üzvlüyünə qəbul və kooperativ üzvlüyündən çıxmaq barədə müraciətlərə rəy verir.
32.4. Kooperativin müşahidə şurası kooperativin mənafeyi üçün zərurət yarandıqda kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağını çağırmaq barədə məsələ qaldırır.
32.5. Kooperativin nizamnaməsi kooperativin müşahidə şurası üzvlərinin digər səlahiyyətlərini də nəzərdə tuta bilər.
32.6. Kooperativin müşahidə şurasının üzvlərinin öz səlahiyyətlərini digər şəxslərə vermək hüququ yoxdur.

Maddə 33. Kooperativlərə və kooperativlər ittifaqına audit  xidməti

33.1. Kooperativlərə və kooperativlər ittifaqına qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada kənar və daxili audit xidməti göstərilir.
33.2. Kooperativlərə və kooperativlər ittifaqına audit xidməti sərbəst auditorlar və ya audit təşkilatları tərəfindən göstərilə bilər.
33.3. Koopretivlərə və kooperativ ittifaqlarına audit xidməti göstərən audit təşkilatı kooperativlər tərəfindən istehlak kooperativi formasında yaradılır və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun fəaliyyət göstərərək audit yoxlamaları aparır.
33.4. Kooperativlərin yaratdığı auditor təşkilatı özünün təsis sənədlərinə uyğun olaraq onun tərkibinə daxil olan kooperativlərin və kooperativ ittifaqlarının əlaqələndirilməsini həyata keçirə bilər, onların əmək maraqlarını müdafiə edə bilər.
33.5. Bir inzibati rayonda sayı beşdən az olan kənd təsərrüfatı kooperativlərinə auditor təşkilatı yaradılana kimi özlərinin auditor komissiyasını yaratmağa və ya bu vəzifəni kooperativin müşahidə şurasına həvalə etməyə icazə verilir.

Maddə 34. Kooperativin fəaliyyətinin audit yoxlaması

34.1. Auditor təşkilatı kooperativin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini tənzimləmək, kooperativ üzvlərinin maraqlarına zidd olan, kooperativin fəaliyyətini pisləşdirən və ya onun iflasına səbəb olacaq nöqsanların aradan qaldırılması məqsədi ilə kooperativdə məcburi auditor yoxlaması həyata keçirir.
34.2. Kooperativin fəaliyyətinin məcburi auditor yoxlaması auditor təşkilatı və ya sərbəst auditor tərəfindən hər ikinci maliyyə ili aparılır. Əmlakının balans dəyəri çox olan kooperativlərdə kooperativin nizamnaməsində auditor yoxlamalarının hər il aparılması nəzərdə tutula bilər.
34.3. Auditor təşkilatı auditor yoxlamasının yekununa dair yazılı nəticəni yoxlanılan kooperativin idarə heyətinə göndərir və bu barədə kooperativin müşahidə şurasını xəbərdar edir.
34.4. Auditor yoxlamasının nəticəsi 7 gün müddətində kooperativin idarə heyəti və müşahidə şurasının birgə iclasında müzakirə edilir və sonra kooperativin üzvlərinin növbəti ümumi iclasında məruzə edilir. İdarə heyəti bu iclasın keçirilmə tarixi barədə auditor təşkilatına xəbər verməyə borcludur. Auditor təşkilatının nümayəndələrinin həmin iclasda məşvərətçi səs hüququ ilə iştirak etmək hüququ vardır.
34.5. Auditor yoxlamasının nəticəsinin daxil olmasından bir ay müddətində idarə heyəti iclas çağırmadığı halda və ya auditor ittifaqı hesab etsə ki, iclasda kooperativ üzvləri yoxlamanın yekun nəticəsi ilə lazımi səviyyədə məlumatlandırılmayıblar, auditor təşkilatının bu məsələni müzakirə etmək üçün kooperativ üzvlərinin ümumi iclasını çağırmaq hüququ vardır. Bu iclasda auditor təşkilatının təyin etdiyi şəxs sədrlik edir.
34.6. Kooperativ üzvlərinin ümumi iclası auditor yoxlamasının nəticəsinə əsasən kooperativin maraqlarının müdafiəsi üçün müvafiq tədbirlər barədə qərar qəbul edir.
34.7. Auditor təşkilatının kooperativdən auditor yoxlamasının aparılmasına dair onunla bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq auditor yoxlamasının aparılması ilə bağlı xərclərin və göstərilən xidmətin dəyərinin ödənilməsini tələb etmək hüququ vardır.
34.8. Auditor təşkilatı apardığı yoxlamalarda aşkar etdiyi xarakterik nöqsanlar barədə onların qarşısının alınması məqsədi ilə onun tərkibinə daxil olan kooperativləri xəbərdar edir.

Maddə 36. Xidməti və kommersiya sirrinin saxlanması barədə auditor təşkilatına tələblər

 35.1. Auditor təşkilatı yoxlama apardığı kooperativdə yoxlama prosesində ona məlum olan xidmət və kommersiya sirri tərkibli məlumatların gizli saxlanması üçün tədbirlər görməyə borcludur.
35.2. Auditor təşkilatı qanunla nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla auditor yoxlamasının nəticəsində əks olunan məlumatları açıqlamaq hüququ yoxdur.
35.3. Auditor təşkilatının işçiləri auditor yoxlamasına dair kooperativlə bağlanan müqavilədə göstərilən müddətdə kooperativdə əldə etdiyi məlumatlatrın gizli saxlanmasını təmin etməyə borcludurlar.

VI fəsil

Kooperativin əmlakı

Maddə 36. Kooperativin əmlakının mənbələri

36.1. Kooperativin əmlakı özünün və cəlb edilən vəsaitlərin hesabına yaranır. Cəlb edilən vəsaitin həcmi kooperativin ümumi vəsaitinin 50 faizindən çox ola bilməz.
36.2. Kooperativ özünün əmlakını üzvlərinin pay haqqından, öz fəaliyyətindən əldə edilən gəlirdən, həmçinin öz vəsaitini banklarda yerləşdirməkdən, qiymətli kağızlardan və başqa mənbələrdən əldə edilən gəlirlərdən formalaşdırır.
36.3. Kooperativ ona üzvlərin pay haqqı kimi verdikləri əmlakın, həmçinin onun fəaliyyəti prosesində kooperativin istehsal və satın aldığı əmlakın sahibidir.
36.4. Kooperativ öz fəaliyyətini həyata keçirmək üçün kooperativin əmlakı olan fondlar formalaşdırır. Bu fondların növlərini, həcmlərini, onların formalaşması və istifadə qaydalarını bu Qanuna və kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağı müəyyən edir.
36.5. Kooperativə məxsus əmlakın müəyyən hissəsinin bölünməz fonddan ibarət olması kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutula bilər. Bölünməz fondun yaradılması, həcmi və bölünməz fonda aid edilən əmlakın növü barədə qərar kooperativ üzvləri tərəfindən kooperativin nizamnaməsində başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa yekdilliklə qəbul edilir. Kooperativin bölünməz fondunun həcmi onun öz vəsaitinin xüsusi çəkisindən asılı olaraq dəyər ifadəsində müəyyən edilir və kooperativin mövcud olduğu müddətdə kooperativ üzvlərinə və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinə bölünməyən və ya kooperativdən çıxan üzvə natural formada verilməyən bina, tikinti, qurğu, texnika, avadanlıq, kənd təsərrüfat heyvanları, toxum, yem və kooperativin digər əmlakı aid edilir.
36.6. Kooperativ mütləq qaydada kooperativin pay fondu həcminin 10 faizindən az olmamaqla ehtiyat fondu yaradır. Bu fondun formalaşması qaydası kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilir.
36.7. Kooperativ üzvlərinin pay haqqı kimi kooperativə verdikləri torpaq sahələri və ya onların hissələri kooperativin mülkiyyətinə keçmir və onun bölünməz (və ya ehtiyat) fonduna aid edilə bilməz. Bölünməz fonda kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan hallarda kooperativin mülkiyyətinə keçən, satın alınan və qanunvericiliyə uyğun əldə edilən torpaqlar aid ola bilər.
36.8. Kooperativ üzvlərinin pay haqqı kimi kooperativə verdikləri torpaq sahələrindən kooperativ icarə hüququnda istifadə edir. Bu halda pay haqqının həcmi kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında müəyyən edilir.
36.9. Kooperativin üzvü olan və ya olmayan şəxsin öz mülkiyyətində olan torpağı kooperativə bağışlaması qanunvericiliyə uyğun olaraq rəsmiləşdirilir və kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə həyata keçirilir.

Maddə 37. Kooperativin üzvlərinin payı və pay haqqı

37.1. Bölünməz fonda aid edilən əmlak istisna olmaqla kooperativin mülkiyyətində olan əmlak kooperativin nizamnaməsinə uyğun olaraq onun üzvlərinin pulla ifadə olunan paylarına bölünür.
37.2. Kooperativin üzvlərinin payının və mütləq pay haqqının həcmi kooperativin təsis yığıncağında müəyyən edilir.
37.3. İstehsal kooperativlərində mütləq pay haqqı eyni həcmdə, istehlak kooperativlərində isə kooperativ üzvlərinin onun təsərrüfat fəaliyyətindəki ehtimal edilən iştirakının həcminə mütənasib həcmdə müəyyən edilir.
37.4. Kooperativ üzvləri əlavə pay haqqı ödəyə bilərlər və bu payın həcmi və ödənilməsi şərtləri kooperativin nizamnaməsi ilə müəyyən edilir.
37.5. Kooperativ pay haqqlarının uçotunu pul dəyərində aparır. Kooperativə daxil olan şəxsin pay haqqı kimi verdiyi torpaq sahəsinin, torpaq və əmlakın bir hissəsinin, başqa əmlakın, yaxud əmlak hüququnun qiymətləndirilməsi idarə heyəti tərəfindən aparılır və kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında təsdiq olunur. Pay haqqı kimi verilən torpaq sahəsinin qiymətləndirilməsində həmin sahənin icarə haqqı nəzərə alınır. Pay haqqlarının qiymətləndirilməsində mübahisə doğuran məsələlər meydana çıxarsa, kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə qiymətləndirmə müstəqil ekspert tərəfindən aparıla bilər.
37.6. Qiymətləndirilən əmlakın dəyərinin mütləq pay haqqının miqdarından artıq hissəsi kooperativin üzvünün razılığı ilə onun əlavə pay haqqına keçirilir.
37.7. İstehsal kooperativinin üzvü mütləq pay haqqının 10 faizdən az olmayan hissəsini kooperativ dövlət qeydiyyatına alınana kimi, qalan hissəsini isə kooperativ dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonrakı bir il müddətində ödəməlidir.
37.8. İstehlak kooperativinin üzvü mütləq pay haqqının 25 faizdən az olmayan hissəsini kooperativ dövlət qeydiyyatına alınana kimi, qalan hissəsini isə kooperativ dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonrakı bir il müddətində ödəməlidir.
37.9. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə kooperativin pay fondunun həcmi hər maliyyə ilinin sonunda təsdiq edilir və kooperativin pay fondunun həcmi kooperativin təmiz aktivlərinin həcmindən çox ola bilməz. Bu halda pay fondu mövcud fərq qədər kooperativ üzvlərinin mütləq pay haqqlarına və artırılmış pay haqqlarına mütənasib olaraq azaldılır.
37.10. Pay fondunun artırılması mütləq pay haqqının və ya artırılmış payın çoxaldılması hesabına həyata keçirilir.
37.11. Kooperativin kreditorları pay fondunun və ya onun formalaşması müddətinin azaldılması barədə bu dəyişikliklərin qüvvəyə minməsindən sonra bir ay müddətində xəbərdar edilməlidirlər. Pay fondunun həcminin azaldılması barədə göstərilən məlumat çap olunduqdan sonra altı ay müddətində kreditorların tələbi təmin edilməlidir.
37.12. Dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra kooperativə üzv olan şəxs, kooperativin nizamnaməsində göstərilən qaydada və müddətdə mütləq pay haqqı ödəməyə borcludur.

Maddə 38. Kooperativin mənfəəti və zərərinin bölüşdürülməsi

38.1. Kooperativin mənfəəti və zərərinin bölüşdürülməsi qaydası maliyyə ilinin qutarmasından sonra üç ay müddətində kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağında təsdiq edilməlidir.
38.2. Kooperativin mühasibat balansı ilə müəyyən edilən mənfəəti aşağıdakı qaydada bölüşdürülür:
38.2.1. mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq büdcəyə olan məcburi ödənişlərin həyata keçirilməsinə;
38.2.2. ehtiyat fonduna, stabilləşdirmə fonduna və kooperativin nizamnaməsi ilə yaradılması nəzərdə tutulan digər fondlara;
38.2.3. mənfəətin bölgü üçün ayrılan hissəsinin 30 faizindən artıq olmamaqla kooperativ üzvlərinin əlavə pay haqqlarına və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvlərinin pay haqqlarına uyğun hesablanan dividendlərin verilməsinə;
38.2.4. kooperativ ödənişlərinə.
38.3. Kooperativ ödənişi istehsal kooperativi üzvünə onun illik əmək haqqına, istehlak kooperativi üzvünə isə onun hesabat ilində kooperativin təsərrüfat fəaliyyətindəki iştirakının xüsusi çəkisinə mütənasib bölüşdürülür.
38.4. Kooperativ ödənişinin 80 faizindən az olmayan hissəsi kooperativ üzvlərinin artırılmış pay haqqına yönəldilir, qalan hissəsi isə kooperativ üzvlərinə ödənilir.
38.5. Artırılmış pay haqqına keçirilən vəsait  kooperativin istehsal fondlarının yaradılmasına və genişləndirilməsinə və artırılmış pay haqqlarının ödənilməsinə istifadə olunur:
Kooperativdə lazımi vəsait olduqda artırılmış pay haqqlarının ödənilməsi kooperativin nizamnaməsi ilə nəzərdə tutulan qaydada həyata keçirilir.
38.6. Mühasibat balansı ilə müəyyən edilən kooperativə dəymiş zərər istehsal kooperativi üzvləri arasında onların əmək haqqının həcminə, istehlak kooperativi üzvləri arasında isə onların istehlak kooperativinin təsərrüfat fəaliyyətində iştirakının xüsusi çəkisinə uyğun olaraq bölüşdürülür.
38.7. İstehsal kooperativinə dəyən zərər ilk növbədə ehtiyat fondunun, sonra isə artırılmış pay haqqının həcminin azaldılması və ya pay haqqlarının əlavə ödənişi hesabına təmin edilir.

Maddə 39. Kooperativ və onun üzvlərinin əmlak məsuliyyəti

39.1. Kooperativ götürdüyü öhdəliklərə görə ona məxsus bütün əmlakı ilə cavabdehdir və öz üzvlərinin öhdəliyinə görə bu Qanunda nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla məsuliyyət daşımır.
39.2. İstehsal kooperativinin üzvləri kooperativin öhdəliklərinə görə kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan, lakin mütləq pay haqqının 0,5 faizindən az olmayan həcmdə subsidiar məsuliyyət daşıyır.
39.3. İstehlak kooperativinin üzvləri dəyən ziyanı illik mühasibat balansı təsdiq edildikdən sonra 3 ay müddətində kooperativin ehtiyat fondu hesabına, ya da əlavə ödənişlər etməklə ödəməlidirlər. Bu öhdəlik yerinə yetirilmədiyi halda mübahisə məhkəmə qaydasında həll edilir.
39.4. Əvvəl yaradılmış kooperativə üzv daxil olan şəxs onun bu kooperativə üzv daxil olmasından qabaq kooperativin götürdüyü öhdəliklərinə məsuliyyət daşımır. Kooperativin öhdəliyinin yerinə yetirilməsində çətinlik yarandığı halda kooperativin idarə heyətinin yazılı müraciəti əsasında kooperativə yeni üzv olan şəxs könüllü qaydada özünün müəyyən etdiyi həcmdə əmlakla kooperativin öhdəliyinin yerinə yetirilməsində iştirak edə bilər.
39.5. Kooperativ üzvü əmək fəaliyyətini yerinə yetirərkən onun günahı üzündən dəymiş zərərə görə məhdud əmlak məsuliyyəti daşıyır və bu zərər onun kooperativdə payının azaldılması hesabına ödənilir.
39.6. İstehsal kooperativinin üzvünün öz borclarının ödənilməsi yalnız o halda onun payına yönəldilə bilər ki, bu Qanunda və kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan qaydada və müddətdə həmin borcları ödəmək üçün onun başqa əmlakı olmasın. Kooperativin üzvünün borcunun ödənilməsi kooperativin bölünməz fondlarına və onun torpağına yönəldilə bilməz.
39.7. Kooperativin pul vəsaiti olmadıqda borclarının ödənilməsi onun bölünməz fonda aid edilən əmlakı, məhsuldar və damazlıq mal-qarası, kənd təsərrüfatı texnikası və nəqliyyat vasitəsi (minik avtomobillərindən başqa), toxum və yem fondları istisna olmaqla qalan əmlakına yönəldilə bilər.

Maddə 40. Kooperativin sənədləşmə və hesabatının aparılması

40.1. Kooperativ mühasibat hesabatını, həmçinin kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının, idarə heyətinin və müşahidə şurasının protokollarının, üzvlük kitabçasının reyestrini düzgün aparmağa borcludur. Kooperativin üzvünün və kooperativin ortaq (assosiativ) üzvünün kooperativin sənədləşmə və mühasibat hesabatı ilə tanış olmaq hüququ vardır.
40.2. Kooperativin illik hesabatı və mühasibat balansı auditor ittifaqı yoxladıqdan sonra kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında təsdiq edilir və vergi orqanına və dövlət statistika orqanına təqdim edilir.
40.3. Mühasibat hesabatının vergi orqanına və dövlət statistika orqanına təqdim edilmə müddəti və forması Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir.
40.4. Kooperativ illik hesabatında və mühasibat balansında olan informasiyanın etibarlığına, həmçinin dövlət orqanlarına, kooperativ üzvlərinə verilən və rəsmi mətbuat orqanlarında dərc edilən məlumatların doğruluğuna qanunvericiliklə müəyyən edilən məsuliyyət daşıyır.

Maddə 41. Kooperativlərdə əmək münasibətləri

41.1. Kooperativlər öz fəaliyyətini həyata keçirmək üçün muzdlu işçilər cəlb etmək hüququna malikdir. İstehlak kooperativi öz üzvlərindən də muzdlu işçilər tutmaq hüququna malikdir.
41.2. Kooperativdə işçilərin əmək münasibətləri Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyi ilə tənzimlənir.
41.3. İşçilərin və istehsal kooperativi üzvlərinin kooperativdə işlədikləri müddət onların əmək kitabçasına yazılmaqla ümumi və fasiləsiz iş stajına daxil edilir. Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş normalarla (minimum əmək haqqının məbləği, məzuniyyət müddəti və s.) müqayisədə işçilərin və istehsal kooperativlərinin üzvlərinin vəziyyətini pisləşdirən şərtlərin müəyyən olunmasına yol verilmir.
41.4. Kooperativ öz gəlirlərindən qanunvericiliklə müəyyən edilən qaydada vergilər və digər ödənişlər edir.
 41.5. İstehsal kooperativinin üzvləri və onların varisləri kooperativlərdə öz ixtisas və peşəsinə uyğun işlə təmin olmaqda üstün hüquqa malikdirlər. Kooperativ üzvünü həmin kooperativdə işlə təmin etmək mümkün olmadığı halda üzvlük hüququ ləğv edilmədən onun müvəqqəti (3 ilədək) olaraq başqa yerdə işləmək hüququ vardır.
41.6. İstehsal kooperativi kooperativ üzvlərinin əməyinin ödənişi formalarını, sistemini və qaydalarını sərbəst müəyyən edir. Əməyin ödənişi pulla və natura ilə aparıla bilər. İstehsal kooperativi üzvlərinin əmək ödənişi kooperativin gəlirlərindən və onun şəxsi əmək iştirakından asılı olaraq müəyyən edilir.

VII fəsil

Kooperativin yenidən təşkili və ləğv edilməsi

Maddə 42.  Kooperativin yenidən təşkili

42.1. Kooperativin yenidən təşkili (qoşulma, birləşmə, ayrılma, bölünmə, çevrilmə) Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyinə uyğun olaraq kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə həyata keçirilir.
42.2. Kooperativin yenidən təşkili, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada onun tərkibindən bir və ya bir neçə hüququ şəxsin ayrılma və ya bölünmə formasında baş verdikdə bu məhkəmənin qərarı ilə həyata keçirilir.
42.3. Kooperativ yenidən təşkil edildikdə onun nizamnaməsində müvafiq dəyişikliklər edilir.
42.4. Kooperativ yenidən təşkil edildikdə onun hüquq və öhdəlikləri təhvil-təslim aktı və bölünmə balansı əsasında hüquqi varisinə keçir.
42.5. Təhvil-təslim aktı və bölünmə balansı kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağında təsdiq olunur və təsis sənədləri ilə birlikdə dövlət qeydiyyatı üçün təqdim edilir.

Maddə 43. Kooperativin ləğv edilməsi

43.1. Kooperativin ləğv edilməsi onun hüquq və vəzifələrinin hüquqi varislik qaydasında digər şəxslərə keçmədən fəaliyyətinə xitam verilməsidir.
43.2. Kooperativ aşağıdakı hallarda ləğv edilir:
43.2.1. kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı ilə, o cümlədən fəaliyyət müddəti başa çatdıqda və kooperativin yaradılmasında qarşıya qoyulan məqsədə nail olunduqda;
43.2.2. kooperativin yaradılması zamanı yol verilmiş qanunvericilik pozuntularını düzəltmək mümkün olmadıqda məhkəmə kooperativin qeydiyyatını etibarsız hesab etdikdə;
43.2.3. kooperativ qanunla qadağan olunmuş fəaliyyət növü ilə məşğul olduqda, qanunvericiliyin tələblərini dəfələrlə və ya kobud sürətdə pozduqda və bu barədə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü olduqda;
43.2.4. qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada kooperativ müflis elan olunduqda;
43.2.5. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən olumuş digər hallarda.

Maddə 44. Kooperativin ləğv edilməsi qaydaları

44.1. Kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının və ya kooperativin ləğv edilməsi barədə qərar qəbul etmiş orqanın tapşırığı ilə kooperativin idarə heyəti ləngimədən kooperativin dövlət qeydiyyatını və hüquqi şəxslərin dövlət reyestrini aparan müvafiq icra hakimiyyəti orqanına bu kooperativin ləğv edilmə prosesində olması barədə yazılı şəkildə məlumat verməlidir. Bu orqan hüquqi şəxslərin dövlət reyestrində həmin kooperativin ləğvetmə prosesində olması barədə məlumat yerləşdirir.
44.2. Kooperativin ümumi yığıncağı  kooperativin ləğv edilməsi barədə qərar qəbul etdiyi halda iclasda kooperativi ləğv etmə komissiyası yaradılır və Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə və bu Qanuna uyğun olaraq kooperativin ləğv edilməsi qaydası və müddəti müəyyən edilir.
44.3. Ləğvetmə komissiyası təyin edildikdən sonra kooperativin idarə edilməsi ilə bağlı bütün səlahiyyətlər ləğvetmə komissiyasına keçir. Ləğvetmə komissiyası ləğv edilən kooperativin adından məhkəmədə çıxış edir.
44.4. Ləğvetmə komissiyası kooperativin dövlət qeydiyyatı haqqında məlumat dərc olunan mətbuat orqanında həmin kooperativin ləğv edilməsi, kreditorların tələblərinin bildirilməsi qaydası və müddəti barədə məlumatları dərc etdirir. Bu müddət kooperativin ləğv edilməsi barədə məlumatın dərc edildiyi gündən etibarən iki aydan az ola bilməz.
44.5. Ləğvetmə komissiyası kreditorları aşkar etmək və debitor borcların alınması üçün təbdirlər görür, həmçinin kooperativin ləğvi barədə kreditorlara bildiriş göndərir.
44.6. Ləğvetmə komissiyası kreditorların tələblərinin irəli sürülməsi müddəti qurtardıqdan sonra ləğv edilən kooperativin əmlakının tərkibini, kreditorlar tərəfindən irəli sürülmüş tələblərin siyahısını, həmçinin onlara baxılması haqqında məlumatları əks etdirən aralıq ləğvetmə balansını tərtib edir.
44.7. Aralıq ləğvetmə balansını kooperativin təsisçiləri (üzvləri) və ya nizamnamə ilə buna vəkil edilmiş orqan təsdiq edir.
44.8. Kooperativin ləğvi haqqında qərar qəbul edildikdən sonra məcburi pay ödənişlərini tam ödəməyən kooperativ üzvləri onu kooperativ üzvlərinin ümumi yığıncağının müəyyən etdiyi müddətdə ödəməlidirlər. Ləğvetmə balansı tərtib edilərkən bu ödənişlər tam ödənilmiş kimi hesablanır.
44.9. Kooperativin ləğvetmə mərhələsində məcburi pay ödənişləri və ya subsidiar öhdəliklərin həddinin artırılmasına icazə verilmir.
44.10. Kooperativin pul vəsaiti kreditorların tələbini ödəmək üçün yetərli deyildirsə, ləğvetmə komissiyası kooperativin əmlakını açıq hərraca çıxarır. Ləğv edilən kooperativin torpağına sərəncam verilməsi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilən qaydada həyata keçirilir.
44.11. Kooperativin əmlakı və pul vəsaiti kreditorların tələblərini ödəmədikdə kooperativin üzvləri kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan həcmdə əlavə haqq ödəməlidirlər. Əlavə haqqın həcmi mütləq pay haqqının həcminə mütənasib qaydada və ya kooperativin nizamnaməsində nəzərdə tutulan başqa qaydada müəyyən edilir. 

Maddə 45. Kooperativin ləğv edilməsinin başa çatması

45.1. Ləğvetmə komissiyası ləğv edilən kooperativin kreditorlarına ləğvetmə balansının təsdiq edildiyi andan Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə təsdiq edilmiş ardıcıllığa uyğun olaraq pul vəsaitlərini ödəyir.
45.2. Kreditorlarla hesablaşma qurtardıqdan sonra ləğvetmə komissiyası ləğvetmə balansı tərtib edir və balans kooperativin təsisçiləri (üzvləri) və ya nizamnamə ilə buna vəkil edilmiş orqan tərəfindən təsdiq edilir.
45.3. Kooperativ ləğv edildikdə onun mülkiyyətində olan və kooperativin bölünməz fonduna daxil edilən sosial obyektlər bölüşdürülməyə məruz qalmır, kooperativin üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı əsasında kooperativin yerləşdiyi ərazinin bələdiyyəsinə və ya başqa hüquqi şəxsə verilir.
45.4. Kreditorların iddiası təmin edildikdən sonra ləğv edilən kooperativin qalan əmlakı kooperativin üzvləri arasında bölünür. Bu halda ortaq (assosiativ) üzvlərin pay haqqının dəyəri birinci növbədə ödənilir. Sonra ləğv edilən kooperativin üzvlərinə subsidiar öhdəlik qaydasında ödədikləri əlavə haqqın və əlavə pay haqqının dəyəri verilir. Kooperativin qalan pul vəsaiti və ya digər əmlakı kooperativin nizamnaməsində başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa kooperativin üzvlərinə onların mütləq pay haqqına mütənasib olaraq bölünür.
45.5. Kooperativin ləğvi bu barədə hüquqi şəxslərin dövlət reyestrinə daxil edildiyi andan başa çatmış, kooperativ isə mövcudluğuna son qoymuş sayılır.
45.6. Ləğv edilən kooperativin sənədləri və mühasibat hesabatı saxlanılmaq üçün dövlət arxivinə verilir.

VIII fəsil

Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının dövlət tənzimlənməsi

Maddə 46. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının formalaşmasında  və inkişafında dövlətin vəzifələri

46.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının formalaşmasında və inkişafında dövlətin vəzifələri aşağıdakılardır:
46.1.1. kənd təsərrüfatı kooperasiyasının formalaşması və inkişafı ilə bağlı normativ hüquqi sənədlər hazırlamaq və qəbul etmək;
46.1.2. kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafı üzrə dövlət və regional proqramları qəbul etmək;
46.1.3. aqrar və kooperasiya elm və təhsil müəssisələrində kənd təsərrüfatı kooperasiyası üzrə kadr hazırlığını və elmi-tədqiqat işlərinin genişləndirilməsini təmin etmək;
46.1.4. kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında aqrar sahədə çalışan şəxslərin, bu sahə ilə bağlı dövlət və bələdiyyə orqanlarının, müəssisə və təşkilatların işçilərinin maarifləndirilməsi işini təşkil etmək;
46.1.5. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılması və fəaliyyətinin genişləndirilməsini aqrar iqtisadiyyatın prioritet istiqaməti kimi dəstəkləmək;
46.1.6. kənd təsərrüfatı sahəsində yaradılan kredit və sığorta kooperativlərinin fəaliyyətinin ilk dövrlərində lazımi köməklik göstərmək;
46.1.7. ölkədə istehsal edilən, daxili və xarici bazarda satılan yerli kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi həcmində kənd təsərrüfatı kooperativlərinin payının artmasına əlverişli şərait yaratmaq;
46.1.8. güzəştli dövlət kreditləri və aqrolizinq yolu ilə istehsal vasitələri ayrılarkən kənd təsərrüfatı kooperativlərinin tələbatını nəzərə almaq;
46.1.9. şəhər əhalisinin kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təminatını yaxşılaşdırmaq üçün kooperativ bazarların və yarmarkaların təşkilini dəstəkləmək;
46.1.10. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin inkişaf və fəaliyyət göstəricilərinin statistik məlumat sisteminin işlənib hazırlanmasını təşkil etmək.
46.2. Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan, habelə yerlərdə istehlak cəmiyyətlərinin səmərəsiz fəaliyyət göstərən və ya fəaliyyəti dayanmış kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, tədarükü, satışı müəssisələrinin, aqroservis və aqrokimya xidməti səhmdar cəmiyyətlərin kənd təsərrüfatı kooperativlərinə çevrilməsi dəstəklənir.
46.3. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının müəyyən etdiyi qaydada kənd təsərrüfatı məhsullarına dövlət sifarişi hazırlanarkən sifarişdə kooperativlərin potensialından maksimum istifadə olunması nəzərə alınır.

Maddə 47. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafında bələdiyyələrin vəzifələri

47.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafında bələdiyyələrin vəzifələri aşağıdakılardır:
47.1.1. kənd təsərrüfatı kooperasiyasının yerli inkişaf proqramlarını hazırlamaq, təsdiq etmək və regional proqramların hazırlanmasında iştirak etmək;
47.1.2. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılmasını dəstəkləmək, onların təşkilinə köməklik göstərmək;
47.1.3. kənd təsərrüfatı kooperativlərinə ayırdığı pul vəsaiti, torpaq sahələri, binalar və digər əmlakla onların fəaliyyətində ortaq (assosiativ) üzv kimi iştirak etmək;
47.1.4. kənd təsərrüfatına az yararlı və ya yararsız torpaqların kooperativlərin vəsaiti hesabına yararlı hala salınaraq istifadə olunması üçün həmin torpaqların kooperativlərə satılmasını və ya uzunmüddətli icarəyə verilməsini təşkil etmək.
47.2. Bələdiyyələr (əsasən şəhər və şəhərdə rayon) öz ərazilərində yaşayan sakinlərin ucuz və keyfiyyətli kənd təsərrüfatı məhsulları ilə daha yaxşı təmin olunması, kənd təsərrüfatı məhsulları bazarında rəqabətin genişlənməsi üçün kooperativlərin müraciəti əsasında kooperativ bazarlar və (və ya) yarmarkalar təşkil etməyə və mövcud kənd təsərrüfatı bazarlarında kooperativlərə satış yerləri ayrılmasına köməklik göstərməlidirlər.
47.3. Şəhər və şəhərlərdə rayon bələdiyyələri öz ərazilərindəki sakinlərin ərzaq təminatını yaxşılaşdırmaq üçün regionlarda fəaliyyət göstərən istehsal və istehlak kooperativləri ilə kənd təsərrüfatı məhsullarının satışına dair müqavilələr bağlamaqla onlara sifarişlər verib bu məhsulların satışını stimullaşdırırlar.

Maddə 48.  Kənd təsərrüfatı koopersiyasının inkişafı üzrə
Dövlət Proqramları

48.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafı üzrə dövlət proqramları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunur və aşağıdakıları nəzərdə tutur:
48.1.1. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin və onların ittifaqlarının yaradılması və səmərəli fəaliyyəti üçün normativ hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsini;
48.1.2. kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı, emalı, satışı, kreditləşmə, sığorta, maddi-texniki təchizat və digər xidmət sahələri üzrə kooperativ infrastrukturlarının formalaşmasının stimullaşdırılmasını;
48.1.3. təsərrüfatçılığın kooperativ formalarına dövlət himayəsi və maliyyə-kredit dəstəyi mexanizminin gücləndirilməsini;
48.1.4. kooperasiya sistemi vasitəsi ilə kənddə sahibkarlığın inkişafını və yeni iş yerlərinin yaradılmasını;
48.1.5. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin və onların ittifaqlarının elmi, informasiya-məsləhət və kadr təminatı sisteminin yaradılmasını və inkişaf etdirilməsini;
48.1.6. kənd təsərrüfatı kooperasiyası sahəsində ali təhsilli menecerlərin, auditorların, hüquqşünasların, digər mütəxəsisslərin hazırlanmasını və təkrar hazırlıq keçməsini;
48.1.7. şəhər əhalisinin təzə kənd təsərrüfatı məhsulları ilə müntəzəm təmin edilməsi məqsədilə şəhərlərdə və rayon mərkəzlərində kooperativ bazarların və topdansatış bazalarının yaradılmasını;
48.1.8. kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafı istiqamətində digər tədbirlərin həyata keçirilməsini.

Maddə 49. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafına dövlət himayəsi

49.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının ali məqsədinin ölkədə ərzaq bazarının təminatını stabilləşdirmək, əhalinin ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək, məhsuldar və yaradıcı marağı artırmaq, iqtisadiyyata daha çox sosial istiqamət vermək və regionların sosial-iqtisadi inkişafına geniş imkanlar yaratmaq olduğunu nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı kooperasiyasının formalaşması və inkişafına aşağıdakı istiqamətlər üzrə dövlət himayəsi göstərilir:
49.1.1. fermer təsərrüfatlarının, ailə və fərdi kəndli təsərrüfatlarının inteqrasiya və kooperasiya meyllərinin gücləndirilməsi;
49.1.2. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılmasının, onların maddi-texniki bazasının və istehsal infrastrukturunun formalaşmasının stimullaşdırılması;
49.1.3. kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına tətbiq edilən vergi, gömrük və sığorta güzəştləri, habelə dotasiya və kompensasiyaların kənd təsərrüfatı istehlak kooperativlərinə şamil olunması;
49.1.4. kənd təsərrüfatı kooperativləri tərəfindən istehsal məqsədilə lizinq yolu ilə maşın və avadanlıqlar, kənd təsərrüfatı texnikası, digər istehsal vasitələri alınmasında güzəştlər tətbiq edilməsi;
49.1.5. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin, onların ittifaqlarının maliyyələşdirilməsini və kreditləşməsini təmin edən investisiya fəaliyyətinin stimullaşdırılması; 
49.1.6. kənd təsərrüfatı kooperasiyasında informasiya-idarəetmə sisteminin yaradılması, yüksək sürətli lokal hesablama şəbəkələrinin inkişafı;
49.1.7. kənd təsərrüfatı kooperativlərinə və kənd sakinlərinə göstərilən maliyyə-kredit xidmətləri spektrinin genişləndirilməsi.
49.2. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının formalaşmasına və inkişafına dövlət himayəsinin digər formaları və şərtləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən müəyyən edilir.

Maddə 50. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasına maliyyə-kredit  dəstəyi

50.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasına dövlətin maliyyə-kredit dəstəyinin əsasını güzəştli vergilər, güzəştli kreditlər və güzəştli subsidiyalar təşkil edir. 
50.2. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasına maliyyə-kredit dəstəyi aşağıdakı hallarda həyata keçirilə bilər:
50.2.1. kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafına dair dövlət proqramları qəbul edilib həyata keçirildikdə;
50.2.2. aqrar-sənaye kompleksinin inkişafına dair pilot layihələr həyata keçirildikdə;
50.2.3. regionların və bələdiyyələrin sosial-iqtisadi inkişafına dair xüsusi proqramlar hazırlandıqda;
50.2.4. hər il təsdiq edilən dövlət büdcəsində kənd təsərrüfatının inkişafına yönəldilən ayırmalar olduqda.
50.3. Dövlət proqramları çərçivəsində kənd təsərrüfatı kooperasiyasına ayrılan vəsaitlərin miqdarının artırılması və kredit resurslarının ucuzlaşması nəzərdə tutulur.
50.4. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının üzvləri tərəfindən heyvandarlıq fermalarının tikintisi və modernləşdirilməsi, cins mal-qara, texnika, maşın və avadanlıqlar alınmasına uzunmüddətli kreditlər verilir.
50.5. Kredit resurslarının alınması üçün kənd təsərrüfatı istehsal kooperativləri tərəfindən torpaq sahələrinin girov qoyulmasına geniş imkanlar yaradılır.
50.6. Yeni yaradılan və fəaliyyət göstərən istehlak kooperativlərinə istehsal və anbar sahəsinin tikintisi və təmiri, avadanlıq və nəqliyyat vasitələrinin alınmasına uzun müddətli məqsədli kreditlər və subsidiyalar verilir.
50.7. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasına subsidiyaların verilməsi aşağıdakı istiqamətlər üzrə aparılır:
50.7.1. ayrı-ayrı məhsul növlərinin istehsalına verilən dolayı və birbaşa subsidiyalar;
50.7.2. kənd təsərrüfatı kooperasiyasına yönəldilən maddi-texniki və maliyyə resurslarına (kreditlərə) verilən subsidiyalar;
50.7.3. kənd təsərrüfatı məhsulları bazarının tənzimlənməsinə verilən subsidiyalar;
50.7.4. kənd təsərrüfatı məhsullarının sığortalanmasına tətbiq edilən subsidiyalar.
50.8. Kənd təsərrüfatı kooperasiyasına maliyyə-kredit dəstəyinin forma və şərtləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.

Maddə 51. Kooperasiya əsasında kənd təsərrüfatında lizinq xidmətinin təşkili

51.1. Kooperasiya əsasında kənd təsərrüfatında lizinq xidməti lizinq kooperativlərinin yaradılmasını, kooperativ lizinqi, lizinq firmalarının kənd təsərrüfatı kooperativlərində və kooperativ ittifaqlarında üzvlük əsasında iştirakını və kənd təsərrüfatı kooperativlərinin lizinq firmaları ilə əməkdaşlığını nəzərdə tutur.
51.2. Lizinq kooperativləri kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları, istehsal və (və ya) istehlak kooperativləri tərəfindən iştirakçılara güzəştli şərtlərlə lizinq xidməti göstərmək məqsədilə yaradılır. Lizinq kooperativləri kommersiya təşkilatları hesab olunurlar.
51.3. Kooperativ lizinq kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları, istehsal və (və ya) istehlak kooperativlərinin investisiya formasında maliyyə vəsaitlərini birləşdirərək lizinq müqaviləsi yolu ilə maşın, texnika, texnoloji avadanlıqlar və digər əmlak əldə edərək istehlak kooperativinin yaradılmasını nəzərdə tutur.
51.4. Kooperasiya əsasında kənd təsərrüfatında lizinq xidmətinin təşkili qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.

IX fəsil

Kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı və kooperativlər

Maddə 52. Kənd təsərrüfatı məhsullarının topdan və pərakəndə satışı bazarları

52.1. Kooperativlər dövlət və bələdiyyə orqanları və digər hüquqi şəxslərlə birlikdə kənd təsərrüfatı məhsullarının topdan satış bazarlarının təşkilində iştirak edə və ya belə bazarları sərbəst təşkil edə bilərlər.
52.2. Kənd təsərrüfatı məhsullarının topdansatış bazarları əhalisinin sayı 50 min nəfərdən çox olan şəhərlərdə, əhalisinin sayı 50 minə qədər olan şəhər və rayon mərkəzlərində isə pərakəndə satış bazarları yaradılır və onların Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşdirilməsi sxemi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilir.
52.3. Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan, fəaliyyət göstərməyən və ya səmərəli istifadə edilməyən obyektlər topdansatış və pərakəndə satış bazarları təşkil etmək üçün kooperativlərin icarəsinə, əvəzsiz mülkiyyətinə və ya etibarlı idarəçiliyinə qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada verilə bilər. Obyektlər icarəyə verilərkən dövlət orqanları və bələdiyyələr icarə haqqının ödənilməsində, topdansatış bazarını idarə edənlər isə bazara məhsul çıxaran kooperativlərə və digər məhsul istehsalçılarına bazar haqqının ödənilməsində güzəştlər tətbiq edə bilərlər.
52.4. Kənd təsərrüfatı məhsullarının topdansatış bazar təsnifatı, onların yaradılması, fəaliyyəti və tənzimlənməsi qaydaları qanunla müəyyən olunur.
52.5. Kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı aşağıdakı yerlərdə həyata keçirilir:
52.5.1. kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı bazarlarında;
52.5.2. kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı ilə məşğul olan kooperativ bazarlarda;
52.5.3. kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı ilə məşğul olan ixtisaslaşmış mağazalarda;
52.5.4. xalq istehlakı malları satışı bazarlarının (universal bazarların) kənd təsərrüfatı məhsulları satan xüsusi şöbələrində (hissəsində);
52.5.5. müvəqqəti və mövsümi təşkil edilmiş kənd təsərrüfatı məhsulları satıışı yarmarkalarında;
52.5.6. məhsul istehsalı sahəsində və məhsul saxlanan obyektlərdə.
52.6. Pərakəndə satışı kooperativin üzvləri, kooperaivin etibarlı şəxsi və ya kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı ilə məşğul olan şəxslər həyata keçirə bilərlər.
52.7. Kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satış qiyməti topdansatış qiymətinə maksimum 15 faiz əlavə olunmaqla müəyyən olunur.
52.8. Kooperativ, universal və kənd təsərrüfatı bazarlarında satıla bilən kənd təsərrüfatı məhsullarının və onların ilkin emalı məhsullarının siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.
52.9. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən topdansatış kənd təsərrüfatı bazarları şəbəkəsinin yaradılmasına dair xüsusi qərar qəbul edilir. Qərarda bazarların sayı və yeri, tikintisi üçün tələb olunan torpaq sahəsi və digər məsələlər əks olunur.

Maddə 53. Kooperativ bazarlarının təşkili

53.1. Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları ilə istehlakçıları arasında birbaşa əlaqə yaratmaq, mövcud bazarlarla rəqabət aparmaq və qiymətlərin bahalaşmasının qarşısını almaq məqsədilə kooperativ bazarlar təşkil edilir.
53.2. Kooperativ bazarlar kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı (ticarəti) ilə məşğul olan istehlak kooperativlərinin nəzdində və onların idarəçiliyi altında fəaliyyət göstərirlər.
53.3. Azərbaycan Respublikasının ərazisində kooperativ bazarların yerləşdirilməsi sxemi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilir və prosesə dövlət nəzarəti həyata keçirilir.
53.4. Kooperativ bazarların yaradılmasını və onlara torpaq sahələrinin ayrılmasını kooperativ bazarların yerləşmə sxeminə uyğun müvafiq icra hakimiyyəti orqanları və bələdiyyələr həyata keçirirlər.
53.5. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları kooperativ bazarların tikintisi, onların avadanlıq və nəqliyyat vasitələri ilə təmin edilməsi üçün güzəştli kreditlərin ayrılmasında istehlak kooperativlərinə köməklik göstərirlər.
53.6. Kooperativ bazarı idarə edən istehlak kooperativi bazardakı ticarət yerlərinin ən azı 50 faizini öz üzvlərinə verməyə borcludur.
53.7. Kooperativ bazarlarda, habelə kənd təsərrüfatı məhsulları bazarlarında ticarət yerlərinin istehsal kooperativlərinə və digər məhsul istehsalçılarına verilməsi qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunur.
53.8. Kooperativ və kənd təsərrüfatı bazarlarında siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunmuş məhsullardan başqa digər məhsulların satışına yol verilmir.
53.9. Kooperativ bazarların təşkilində istehlak kooperativlərinə avadanlıq və digər əmlakın lizinq yolu ilə verilməsi və onların satın alınması üçün orta və qısa müddətli kreditlərin verilməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada həyata keçirilir.

Maddə 54. Kənd təsərrüfatı bazarlarında kooperativlərə ticarət yerlərinin ayrılması

54.1. Kənd təsərrüfatı kooperativlərinə, digər kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına bazarlarda, o cümlədən pavilyon, köşk, çadır, xüsusi bina – qalereyalarda məhsulların satışını həyata keçirmək üçün bazarı idarəedənlər tərəfindən xüsusi avadanlıqlarla təchiz edilmiş ticarət yerləri ayrılmalıdır.
54.2. Bazarlarda ticarət yerləri müqavilə əsasında qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada qeydiyyatdan keçmiş hüquqi şəxslərə, fərdi sahibkarlara, həmçinin kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edən digər şəxslərə ayrılır.
54.3. Ticarət yerləri kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına müqavilədə nəzərdə tutulan müddətə icarəyə verilir. Ticarət yerlərinin bölüşdürülməsində kənd təsərrüfatı kooperativlərinə üstünlük verilir.
54.4. Bazarlarda olan ticarət yerlərində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada bazarı idarəedənlər tərəfindən qeydiyyata alınmış satıcılar məhsul sata bilərlər.
54.5. Ticarət yerlərində fəaliyyət göstərən satıcılar haqqında ətraflı məlumatlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada bazarı idarəedənlər tərəfindən aparılan satıcıların reyestrində öz əksini tapır.
54.6. Kənd təsərrüfatı məhsulları bazarlarında ticarət yerlərinin, anbarların, yardımçı və digər binaların minimum və maksimum sahəsi qanunvericiliklə müəyyən edilən həcmdə olmalıdır.
54.7. Ticarət yerlərinin yerləşdirilməsi bazarı idarəedənlər tərəfindən yanğın, ictimai qayda-qanun, sanitar-epidemioloji nəzarət və digər orqanlarla razılaşdırılmaqla həyata keçirilir.
54.8. Ticarət yerlərinin formalaşması və yerləşdirilməsi sxeminin təsdiq olunması, kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı fəaliyyətinin həyata keçirilməsi qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.
54.9. Ticarət yerlərinin verilməsi üçün müqavilə bağlanarkən aşağıdakı məlumatlar təqdim olunmalıdır:
54.9.1. ərizə verən barədə məlumat:
54.9.1.1. tam və (əgər varsa) qısaldılmış adı, onun yerləşdiyi yer, hüquqi şəxslərin dövlət reyestr nömrəsini təsdiq edən məlumat;
54.9.1.2. fərdi sahibkarın soyadı, adı, atasının adı, onun yerləşdiyi ünvan, onun şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd, dövlət reyestr xidmətinin nömrəsi;
54.9.1.3. vətəndaşın soyadı, adı və atasının adı, onun yaşadığı yer, şəxsiyyətini və vətəndaşlığını təsdiq edən sənəd;
54.9.2. hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçün vergi orqanlarından VİÖN-nün identifikasiya nömrəsi;
54.9.3. ticarət yerlərindən istifadə etmə məqsədi və üç aydan çox olmayan verilmə müddəti;
54.9.4. ərizə verənin cəlb etdiyi satıcılar haqqında məlumat (soyadı, adı, atasının adı), şəxsiyyətini və onun vətəndaşlığını təsdiq edən sənəd, onun bazarda məhsul satmağı barədə hüquqi sənəd;
54.9.5. əmtəə istehsalçıları barədə, onların istehsal etdikləri məhsul növləri haqqında ətraflı məlumat.
54.10. Kənd təsərrüfatı kooperativlərinə ticarət yerlərinin verilməsi qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.
55.11. Əcnəbilərə, vətəndaşlığı olmayan şəxslərə, xarici hüquqi şəxslərə bazarlarda ticarət yerlərinin ayrılması qaydaları bazarları idarəedənlər tərəfindən müəyyən edilir.

Maddə 55. Kooperativlər və kənd təsərrüfatı məhsulları  yarmarkaları

55.1. Kənd təsərrüfatı məhsullarının süni bahalaşmasının qarşısını almaq, təzə və keyfiyyətli məhsulların əhaliyə bilavasitə istehsalçı tərəfindən çatdırılmasını, istehsal edilən məhsulların satışının itkisiz və vaxtında həyata keçirilməsini təmin etmək üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən kənd təsərrüfatı məhsullarının yarmarkaları (bundan sonra yarmarka) təşkil edilir.
55.2. Yarmarkalar iri yaşayış məskənlərində, rayon mərkəzlərində və şəhərlərdə daimi və mövsümi xarakterli olmaqla təşkil edilir. Yarmarkalar ayrı-ayrı məhsullar üzrə və bayramqabağı günlərdə də keçirilə bilər.
55.3. Yarmarkaların iştirakçıları kənd təsərrüfatı koopertivləri və müəssisələri, fermer təsərrüfatları, həyətyanı təsərrüfatı olan şəxslər və kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı ilə məşğul olan və satıcı kimi təqdim olunan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları hesab olunurlar. Yarmarkalarda yalnız Azərbaycan Respublikasının ərazisində yetişdirilən kənd təsərrüfatı məhsulları satıla bilər.
55.4. Yarmarkaların Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşdirilməsi sxemi müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən təsdiq edilir.
55.5. Yarmarkaların fəaliyyətinin təşkili qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilir. Qaydalarda yarmarkaların təşkilinin ümumi müddəaları, yarmarkaların keçirilməsi üçün ayrılan meydançaların vəziyyətinə və avadanlıqlara, habelə malların satışına və qiymətqoyma şərtlərinə dair tələblər və digər məsələlər əks olunmalıdır.
55.6. Mövsümi fəaliyyət göstərən yarmarkalar pərakəndə satış bazarlarından kənar ərazidə müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən, torpaq ayırma qaydasında sənədləşdirmə aparmadan, ayrılmış xüsusi yerlərdə müvəqqəti istifadə üçün təşkil edilir.
55.7. Daimi fəaliyyət göstərən yarmarkalar dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan və səmərəli istifadə olunmayan binalarda və onların ərazilərində təşkil edilir.
55.8. Yarmarkaların təşkili (ərazinin müasir tələblər səviyyəsində qurulması, avadanlıqlarla təmin edilməsi, müvafiq infrastrukturun yaradılması, satılan məhsulların baytarlıq və sanitar-epidomioloji ekspertizasının təşkili və s.) müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən həyata keçirilir və bu prosesdə kooperativlər və onların ittifaqlarının fəal iştirakı təmin edilir.
55.9. Yarmarkalarda ticarət yerləri pulsuz verilir və satıcılardan heç bir bazar haqqı yığılmır. Satıcı qismində çıxış edən təşkilat və fiziki şəxslərə ticarət yerinin verilməsi üçün tələb olunan sənədlərin siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunur.
55.10. Yarmarkalarda satılan kənd təsərrüfatı məhsullarının qiyməti məhsul satıldığı gün pərakəndə satışda formalaşan qiymətdən aşağı müəyyən edilir.
55.11. Yarmarkaların təşkili və fəaliyyəti ilə əlaqədar çəkilən xərclər dövlətin ayırdığı subsidiyalar hesabına ödənilir. Subsidiyaların ayrılması qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.

X fəsil

Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin
pozulmasına görə məsuliyyət və mübahisələrin həlli

Maddə 56. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin pozulmasına görə məsuliyyət

56.1. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin pozulması ilə nəticələnən aşağıdakı hallar məsuliyyətə səbəb olur:
56.1.1. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılmasına, dövlət qeydiyyatına alınmasına maneçilik törədilməsi;
56.1.2. kənd təsərrüfatı kooperativlərinin fəaliyyətinə qanunsuz müdaxilə;
56.1.3. kənd təsərrüfatı kooperativləri tərəfindən vergi qanunvericiliyinin pozulmalsı, uçot-hesabat sənədlərinin və statistik məlumatların saxtalaşdırılması, əməkdaşlıq müqavilələrinin, öhdəliklərin yerinə yetirilməməsi;
56.1.4. kənd təsərrüfatı kooperativlərinə vergi, kredit, sığorta güzəştlərinin verilməsinə, dotasiyaların və kompensasiyaların ayrılmasına maneçilik törədilməsi, süründürməçiliyə yol verilməsi;
56.1.5. kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına, istehsal və istehlak kooperativlərinə güzəştli kreditlərin verilməsində, əmlakın girov qoyulmasında, sənədləşmənin aparılmasında qanunvericiliyin pozulması, əsassız imtina edilməsi;
56.1.6. kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına, kooperativlərə bazarlarda, yarmarkalarda satış yerlərinin ayrılmaması, məhsul satışında haqsız rəqabətə yol verilməsi.
56.2. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin pozulması ilə nəticələnən digər hərəkətlər və cərimələr Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsi ilə müəyyən olunur.
56.3. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında qanunvericiliyin pozulmasında təqsirkar olan şəxslər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 57. Mübahisələrin həlli

Kənd təsərrüfatı kooperasiyası ilə əlaqədar mübahisələr Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun qaydada həll olunur.